Geheugenstoornissen zijn problemen met het geheugen die erger zijn dan normale vergeetachtigheid die hoort bij de leeftijd.

Dementie is een syndroom, ook wel een ziektebeeld genoemd. Een syndroom is een verzameling van symptomen die steeds gezamenlijk voorkomen.

De symptomen van dementie zijn een geleidelijke achteruitgang van het geestelijk functioneren, taal- en gedragsproblemen en veranderingen in het karakter. Er zijn meer dan 50 ziekten die het ziektebeeld dementie kunnen veroorzaken, zoals de ziekte van Alzheimer, vasculaire dementie, frontotemporale dementie en Lewy body dementie. Lees meer over de vormen van dementie.

Een persoon met dementie kan kampen met een afasie of taalstoornis. Hij kan steeds slechter op woorden komen, voorwerpen benoemen, lezen en schrijven, begrijpen wat anderen zeggen of herhalen wat hij gehoord heeft.

Iemand met dementie kan een apraxie of handelingsstoornis hebben. Het uitvoeren van doelbewuste maar eenvoudige handelingen kan hij dan niet meer, zoals het smeren van een boterham.

Agnosie is een stoornis in het herkennen van objecten en personen. Iemand met dementie herkent de dagelijkse gebruiksvoorwerpen niet meer. Maar ook bekenden of familieleden worden op den duur niet meer herkend.

Het vaststellen van dementie is niet eenvoudig. De huisarts en specialisten zullen dit zorgvuldig onderzoeken.

Onderzoek
Als iemand op het spreekuur komt met verschijnselen van dementie zal de huisarts hem enkele vragen stellen. De arts zal mogelijke lichamelijke invloeden zoals hormoonstoornissen, vitaminetekorten, verkeerd gebruik van medicijnen of een depressie proberen uit te sluiten. Verder zal de arts urine- en bloedonderzoek doen.

Familielid
Om een goed beeld te krijgen van de klachten zal de arts ook willen spreken met iemand uit de directe omgeving, een familielid of vriend, over de geheugenstoornissen, andere problemen en veranderingen in het gedrag. De huisarts kan het eerst een poosje aankijken. Op die manier onderzoekt hij of de verschijnselen blijvend zijn en na verloop van tijd erger worden. Als dit zo is, bevestigt dit het vermoeden van dementie. Als u het lastig vindt om in het bijzijn van uw naaste over zijn klachten te spreken, is het raadzaam dit van tevoren te bespreken met de arts.

Specialisten
Wanneer de huisarts vermoed dat iemand dementie heeft, zal hij de patiënt vaak doorsturen naar een gespecialiseerde instelling. Hier kan de diagnose worden bevestigd en zal de oorzaak, bijvoorbeeld ziekte van Alzheimer of vasculaire dementie, worden vastgesteld.

Maakt u zich zorgen over uw vergeetachtigheid of die van een ander? Wees verstandig en neem tijdig contact op met uw huisarts.

Vergeetachtigheid of dementie
Maakt u zich zorgen over uw geheugen? In dat geval is het raadzaam om contact op te nemen met uw huisarts. Uw arts zal samen met u naar de oorzaak zoeken van uw vergeetachtigheid. Vergeetachtigheid kan een gevolg zijn van stress of een bijwerking van een medicijn. In zulke gevallen is vergeetachtigheid goed behandelbaar. Als de huisarts dementie vermoedt zal hij dit zorgvuldig onderzoeken en u doorverwijzen naar specialisten.

Bekijk ook de tien signalen van dementie en test uw eigen geheugen of dat van een naaste op www.geheugentest.nl.

Tijdige diagnose
Een vroegtijdige diagnose van dementie is belangrijk. Als de diagnose dementie tijdig gesteld wordt, kan iemand nog zelfstandig zaken voor de toekomst regelen. Ook geeft de diagnose vaak rust en duidelijkheid voor alle betrokkenen. Daarnaast kunnen medicijnen in bepaalde gevallen het ziekteproces vertragen.

Dat kan. Iemand die lijdt aan dementie weet in het begin soms niet wat er aan de hand is, maar beseft wel dat er iets mis is. Dit roept vaak angst op.

Angst
Door het geheugenverlies zal iemand met dementie het gevoel van houvast en tijd verliezen. Dit roept angst op, waarop hij kan reageren met agressie en achterdocht, of juist met pessimisme. Hij kan proberen de wereld 'kloppend' te maken door bijvoorbeeld anderen de schuld te geven als hij iets kwijt is. Ook kan hij zich vastklampen aan zijn partner of het verleden om zich veilig te voelen. Lees ook ons informatief over Depressie en angst.

Gedragsproblemen
Iemand met dementie heeft niet alleen geheugenklachten. Hij krijgt ook te maken met taal-, herkennings- en gedragsproblemen. Ook zal zijn dagelijks functioneren achteruitgaan. Door dit besef kan hij emotioneel, labiel of somber worden. Hij maakt zich zorgen over geplande uitjes of het ontmoeten van vrienden. Ook kan hij lusteloos en onverschillig overkomen.

Dementie is een ongeneeslijk ziektebeeld. Wel zijn er medicijnen en behandelingen die het ziekteproces van dementie kunnen vertragen en verzachten.

Ongeneeslijk
Er zijn geen geneesmiddelen voor de ziekte van Alzheimer en de andere vormen van dementie. Dementieachtige verschijnselen als gevolg van een aandoening of behandelbare ziekte, kunnen wel worden behandeld. Het is daarom altijd belangrijk te achterhalen wat de oorzaak van dementieklachten is.

Toekomst
Over de hele wereld wordt er wetenschappelijk onderzoek gedaan naar dementie. Met meer inzicht in de oorzaken, de risicofactoren en het verloop van het ziektebeeld kan dementie beter worden behandeld. Op onze pagina over wetenschappelijk onderzoek leest u meer over de resultaten van recent onderzoek.

Bij jonge mensen duurt het vaak lang voordat de diagnose dementie gesteld wordt. Symptomen worden niet herkend, wat tot veel onzekerheid en spanningen kan leiden. Ook hebben jonge mensen nog andere rollen in de maatschappij.

Eerste problemen
De eerste problemen ontstaan vaak op het werk. Het werk komt niet meer af en het werk kost veel meer tijd en energie dan voorheen. Iemand kan ook meer problemen krijgen in het bedienen van apparaten, zoals de computer. Ook thuis merken mensen veranderingen, zo kan het eten koken een probleem worden.

Moeizame diagnose
Deze veranderingen worden niet direct herkend als verschijnselen die bij een dementie horen. Overspannenheid, depressie en relatieproblemen zijn de eerste diagnoses. Vaak gaan er een aantal jaren en bezoeken aan verschillende specialisten overheen voor de diagnose dementie wordt gesteld.

Verliezen van de regie
Het verliesproces waar een jong dementerende mee te maken krijgt is veelomvattend en ingrijpend. Meer nog dan bij ouderen vanwege de actieve rol die hij speelt in de maatschappij. Hij zal niet snel zijn positie als kostwinner en opvoeder willen opgeven, noch rollen en verantwoordelijkheden zoals bijvoorbeeld ten aanzien van geldzaken of autorijden, willen verliezen.

Onzekerheid
Door de veranderingen in de hersenen worden mensen dagelijks geconfronteerd met vreemde gewaarwordingen. Vaardigheden die men al bijna het hele leven lang kan, lukken ineens niet meer, vertrouwde routes lijken ineens vreemd, men vindt gebruiksvoorwerpen op vreemde plaatsen terug, kortom men kan niet meer op het eigen hoofd vertrouwen. Dit zorgt voor veel onzekerheid. Deze onzekerheid laat niet iedereen zien. De meeste mensen willen zo goed mogelijk verder leven en doen naar de buitenwereld alsof er niet veel aan de hand is. Toch zijn er ook veel jonge mensen met dementie die over hun ziekte kunnen en willen praten. Het kan hen goed doen om met lotgenoten te praten over het leven met dementie. Voor hen zijn speciale gespreksgroepen gestart.

Bekijk het overzicht met voorzieningen voor jonge mensen met dementie.

Het geheugen zit ingewikkeld in elkaar. Als iemand vergeetachtig is, kan er van alles aan de hand zijn. Vaak is er sprake van normale (ouderdoms) vergeetachtigheid. Maar vergeetachtigheid kan ook door lichamelijke of psychologische klachten worden veroorzaakt.

Geneesmiddelen
Het gebruik van slaapmiddelen en/of combinaties van verschillende geneesmiddelen kan geheugenklachten geven. Als u onzeker bent over het effect van uw medicijnen op uw geheugen ga dan naar de huisarts. Noteer dan voor uzelf goed wat u slikt. Noteer ook de middelen die u zelf bij de apotheek of drogist hebt gehaald, ook eventuele homeopathische middelen.

Voeding
Een tekort aan bepaalde vitaminen (vooral vitamine B, dat veel voorkomt in vlees) in het lichaam zorgt ervoor dat de hersenen minder goed werken. Ook wanneer iemand te weinig vocht tot zich neemt, kan dat leiden tot problemen met het geheugen. Daarnaast heeft ook alcohol invloed op het geheugen. Dit geldt zeker voor ouderen, omdat zij gevoeliger zijn voor de effecten van alcohol dan jongeren.

Ziekten
Vergeetachtigheid kan ook worden veroorzaakt door bepaalde ziekten, zoals infectieziekten. Ook als de schildklier teveel of te weinig werkt, kan vergeetachtigheid ontstaan. In de praktijk blijkt dat lang niet altijd één duidelijke oorzaak is aan te wijzen. Soms treden ook geheugenproblemen op na een hersenschudding of een narcose. Vrouwen in de menopauze kunnen soms ook klachten over hun geheugen hebben. Al deze oorzaken zijn vaak van voorbijgaande aard.

Overspannenheid
Mensen die zwaarmoedig zijn, veel piekeren of een grote tegenslag te verduren hebben, kunnen hierdoor zó in beslag worden genomen dat er in hun hoofd als het ware geen plaats meer is voor andere dingen. Geheugenklachten door overspannenheid zijn in principe onschuldig. Over het algemeen verdwijnen de klachten vanzelf.

Onderspannenheid
Als iemand af en toe eens iets vergeet schaamt hij zich misschien voor zijn vergeetachtigheid. Dit kan reden zijn om situaties uit de weg te gaan waarbij andere mensen zijn vergeetachtigheid kunnen opmerken. Dat is een begrijpelijke, maar ook gevaarlijke reactie. Hierin schuilt het gevaar dat hij zich gaat terugtrekken uit het gewone leven. Familie en vrienden kunnen dan denken: 'Hij is een stuk stiller dan vroeger, hij is nu toch wel erg aan het aftakelen'. Op die manier wordt de reeds bestaande onzekerheid over het geheugen nog eens versterkt.

Als u zich zorgen maakt over uw geheugen bezoek dan in ieder geval uw huisarts of maak de geheugentest op www.geheugentest.nl. Zoals u heeft kunnen lezen zijn veel oorzaken van vergeetachtigheid goed te behandelen en misschien maakt u zich alleen maar teveel zorgen. Piekeren helpt in ieder geval niet.

Bekijk ook de 10 signalen van dementie

Uit onderzoek blijkt dat geheugentraining door het eindeloos herhalen van geheugenspelletjes of puzzelen niet helpt het geheugen beter te maken. Wat meer effect heeft is het aanleren van technieken om het geheugen zo optimaal mogelijk te gebruiken.

Of geheugentraining zinvol is, hangt af van het principe van de training. Er zijn trainingen waarbij men probeert het geheugen in zijn totaliteit te verbeteren door het eindeloos herhalen van geheugenspelletjes. Het idee hierachter is dat het geheugen een soort spier is die door extra oefenen sterker gemaakt kan worden. Uit onderzoek blijkt echter dat het geheugen niet werkt als een spier en dat zulke trainingen absoluut niet helpen om het geheugen beter te maken.

Bij de betere geheugencursussen wordt een goede voorlichting gegeven over hoe een normaal geheugen werkt en wat het verschil is tussen normale en abnormale vergeetachtigheid. Ook wordt verteld wat nodig is voor een goed werkend geheugen, zoals tijd, aandacht, concentratie, een goed gezichtsvermogen en een goed gehoor. Ook worden tips gegeven over hoe u bepaalde alledaagse dingen, zoals namen, gemakkelijker kunt onthouden. Deelname aan een geheugencursus kan vaak heel zinvol zijn en kan u wellicht van veel onnodige zorgen over uw eigen geheugen afhelpen.