Is eenzaamheid een risicofactor voor dementie?

‘De mens is een kuddedier’, wordt wel eens gezegd. Meestal bedoelt iemand het cynisch. We vormen groepjes, lopen achter een leider aan of vergeten iemand te helpen als een grote groep omstanders niets doet. Maar wat betreft dementie, lijkt het juist een goede eigenschap. Uit bevolkingsonderzoek blijkt dat mensen met veel sociale contacten minder risico hebben op dementie. Of eigenlijk is het andersom. Mensen die zichzelf omschrijven als eenzaam, hebben later meer kans op dementie. Maar, moet u zich zorgen maken als u ziet dat uw sociale kring steeds kleiner wordt?
 

Oorzaak of gevolg?

Het is moeilijk om met bevolkingsonderzoek te bepalen of eenzaamheid een oorzaak of gevolg is van dementie. We weten bijvoorbeeld dat mensen met dementie zich vaker terugtrekken uit sociale gebeurtenissen. Dat gebeurt al vroeg in de ziekte en mogelijk ook al daarvoor. Zien de bevolkingsonderzoeken niet gewoon een vroeg symptoom van de ziekte? Bevolkingsonderzoek waarbij mensen eens per zoveel jaar vragenlijsten invullen kan die vraag niet beantwoorden. En we kunnen natuurlijk niet aan 1000 vrijwilligers vragen om de komende twintig jaar veel sociale contacten op te bouwen en aan 1000 andere vrijwilligers om dit juist niet te doen. De vraag ‘Wat is de rol van eenzaamheid bij dementie?’ blijft dus moeilijk te beantwoorden.
 

Eenzaamheid tegengaan

Of eenzaamheid nu een risicofactor voor dementie is of niet, sociale contacten zijn voor iedereen belangrijk. Niet voor niets is er een week tegen de eenzaamheid gericht op ouderen en letten we bij schoolkinderen erop dat ze niet worden buitengesloten. Een sociaal netwerk opbouwen is echter makkelijker gezegd dan gedaan. Werk en schoolgaande kinderen kunnen vanzelf zorgen voor zo’n netwerk. Maar door pensioen, buren die verhuizen of vrienden die overlijden kan uw netwerk ook snel afbrokkelen.

Tips tegen eenzaamheid

De reden dat iemand eenzaam is of zich eenzaam voelt, verschilt van mens tot mens. Daarom zijn er veel verschillende manieren om eenzaamheid te verminderen. U kunt zelf kijken welke manier het beste bij u past. Onthoud dat eenzaamheid niet vanzelf wordt opgelost, u moet zelf aan de slag om  de eenzaamheid te bestrijden. Wel zijn er veel tips, organisaties en vrijwilligers die u kunnen helpen.

Waarom voelt u zich eenzaam?
Om een oplossing te vinden moeten we eerst weten wat er aan de hand is. Heeft u last van emotionele eenzaamheid waarbij u bijvoorbeeld een levenspartner mist? Of is er sprake van sociale eenzaamheid, waarbij u contact mist met collega’s, kennissen en vrienden? Allebei kan natuurlijk ook.

Wat is de oorzaak?
Ga na wat de (mogelijke) oorzaken zijn in uw persoonlijke situatie. Wat is het probleem en waar komt het vandaan? Eenzaamheid kan een duidelijk aanwijsbare oorzaak hebben of een combinatie van meerdere oorzaken. Soms kan het moeilijk zijn om de oorzaken van eenzaamheid bij uzelf aan te wijzen. Dan kan de huisarts bezoeken een goede eerste stap zijn om u van adviezen te voorzien en u door te laten verwijze

Activiteit
Als u weet wat er aan de hand is, kunt u kijken welke activiteit mogelijk helpt om de eenzaamheid te doorbreken of verminderen.

Tips om nieuwe mensen te ontmoeten

Contacten via internet

Via websites zoals Facebook kunt u mensen leren kennen en oude contacten herstellen. Andere sites om nieuwe mensen te ontmoeten zijn:

  • 50-plusnet  (voor 50-plussers)
  • Leefwijzer (voor mensen met een beperking) 
  • De Zonnebloem (voor mensen met en zonder beperking)
  • Praten over verlies, is een chat die is opgezet door Humanitas en Yarden. Hier kunt u chatten met een vrijwilliger over alle facetten van verlies.


Telefonische hulplijnen

  • De luisterlijn biedt 24 uur per dag telefonische hulp aan mensen die behoefte hebben aan een gesprek en een luisterend oor. Ze zijn ook via chat en e-mail bereikbaar.
  • NVP advieslijn, de Christelijke Nederlandse Patiënten Vereniging biedt een telefonische hulplijn die iedereen bijstaat met hulp en advies, ook op het gebied van eenzaamheid.
  • De Zilverlijn is een speciale service voor ouderen. Als u zich aanmeldt, wordt u regelmatig gebeld door een Ouderenfonds-vrijwilliger.
     

 

    Activiteiten in de buurt

    • Veel gemeenten hebben ontmoetingsplaatsen, zoals buurthuizen en jongerencentra. Adressen vindt u in de telefoongids of op de website van uw gemeente. 
    • Het Wmo-loket van de gemeente kan u helpen met vervoer en meedoen in hun buurt. De gemeente bespreekt met u wat de oorzaken zijn van uw eenzaamheid en kijkt hoe u contact kunt leggen met mensen. u kunt ook hulp krijgen bij het vinden van een maatschappelijk werker of ouderenadviseur.
    • Voor ouderen is het vaak mogelijk om in het plaatselijke verzorgingshuis koffie te drinken en zo in contact te komen met anderen. U kunt ook contact opnemen met een afdeling van de ouderenbond ANBO of KBO-PCOB voor activiteiten met mensen in uw buurt.
    • Lotgenotencontact is een mooie manier mensen te ontmoeten die hetzelfde hebben meegemaakt. Via Alzheimer Nederland kunt u bijvoorbeeld een Alzheimer Café bezoeken.
    • Veel vrijwilligersorganisaties bieden activiteiten waarbij u mensen kunt ontmoeten:
      Boodschappenplusbus: bus die ouderen naar o.a. supermarkt en tuincentrum brengt
      Humanitas Tandem: sociale contacten opbouwen met hulp van een vrijwilliger
      Eenzaam.nl: online tips en verwijzingen naar hulp
      De Zonnebloem: activiteiten voor volwassenen met een lichamelijke beperking
      Grijs genoegeninitiatief van het Leger des Heils voor 55-plussers
      Sociale kaart Nederlandactiviteiten bij u in de buurt
    • U kunt ook zelf vrijwilligerswerk gaan doen. Bekijk op Vrijwilligerswerk.nl welke vrijwilligers er nodig zijn in uw buurt of laat de vrijwilligerscentrale een match maken.

    Voorkomen is beter dan genezen

    Belangrijk is om eenzaamheid zoveel mogelijk te voorkomen en ervoor te zorgen dat uw sociale netwerk tegen een stootje kan. Dat is echter vaak makkelijker gezegd dan gedaan. We zien bijvoorbeeld regelmatig dat naasten van mensen met dementie door de zorg hun eigen sociale netwerk vergeten. Waardoor ze als hun naaste overlijdt in een groot gat terechtkomen. Daarom biedt Alzheimer Nederland de app ‘MyInlife’ aan. Hiermee kunnen mantelzorgers hun sociale netwerk inschakelen bij de zorg van iemand met dementie. 

    Bekijk Myinlife op dementie.nl