Nieuwe cursus onbegrepen gedrag bij dementie

Onbegrepen gedrag van mensen met dementie thuis kan onverwachte oorzaken én oplossingen hebben. Marleen Prins en Bernadette Willemse van het Programma Ouderen van het Trimbos-instituut ontwikkelden daarom een stap voor stap aanpak voor casemanagers. Je komt namelijk sneller bij de oplossing van onbegrepen gedrag als je goed observeert, analyseert en op zoek gaat naar de oorzaak. Alzheimer Nederland steunde de ontwikkeling en het onderzoek naar deze cursus met 300.000 euro.

‘Casemanagers zien heel vaak onbegrepen gedrag, zoals boosheid, onrust of seksueel ongepast gedrag, maar misten een stapsgewijze aanpak om hier iets aan te doen’, stelt Prins. Die aanpak hebben Willemse en Prins ontwikkeld en in de praktijk gebracht. En dat helpt, blijkt uit de verhalen die zorgverleners vertellen tijdens de training Onbegrepen gedrag bij dementie in de thuissituatie. ‘Goed analyseren van het gedrag, gebeurde vaak nog niet’, legt Prins uit. ‘Iedereen heeft een eigen aanpak. Casemanagers denken - heel begrijpelijk - meestal in oplossingen.’


Relatie met de omgeving

Een verpleegkundige vertelde tijdens de training over een mevrouw met dementie in een kleinschalige woonvorm (vergelijkbaar met de thuissituatie) die ‘s nachts erg aan het roepen was. Eerst liet ze de huisarts lichamelijke oorzaken, zoals een blaasontsteking, uitsluiten. Toen ging ze met de verzorging in gesprek: wanneer roept mevrouw het meest? Wat roept ze? Wanneer roept ze niet? Toen ontdekten zij dat mevrouw na het douchen ’s ochtends altijd rustig in haar stoel zat. Dus vervolgens hebben ze drie avonden achter elkaar geprobeerd om haar ’s avonds te douchen. Het roepen is toen erg afgenomen. In plaats van meteen naar oplossingen te zoeken, hielp het haar om een relatie te zoeken met wat er in de omgeving gebeurde.


Stap voor stap

In totaal hebben 30 casemanagers zich al laten trainen in de aanpak van Prins en Willemse. De aanpak kent zes stappen: (1) signaleer het gedrag en motiveer de persoon met dementie (indien mogelijk) en de mantelzorger om aan de slag te gaan,(2) betrek de huisarts en een psycholoog, (3) analyseer het gedrag goed en probeer de oorzaken te achterhalen, (4) maak een plan, (5) voer het plan uit en (6) evalueer. Willemse: ‘Het is een uitgebreid plan. Casemanagers die de methode uitprobeerden namen wel meerdere stappen samen tijdens een huisbezoek, maar vonden het heel waardevol om bij alle stappen stil te staan.’


Gedrag is communicatie

Onbegrepen gedrag heeft soms heel logische verklaringen, die misschien niet meteen voor de hand liggen. Prins: ‘Gedrag van mensen is vaak pas te verklaren als je kijkt naar meerdere factoren, zoals levensloop en persoonlijkheid, sociale en fysieke omgeving en lichamelijke gezondheid, maar ook de dementie. Je moet de persoon heel goed kennen om erachter te komen wat er aan de hand is. Misschien heeft het namelijk te maken met wat iemand heeft meegemaakt. Als iemand een ruimte echt niet in durft, dan kan dat simpelweg te maken hebben met hoe de vloer eruit ziet. Het lijkt bijvoorbeeld op water en iemand heeft ooit een verdrinking meegemaakt in zijn naaste omgeving. Je moet gedrag echt als communicatie zien van degene met dementie.’


Mantelzorgers

Mantelzorgers hebben vaak onbewust effect op het gedrag van hun naaste. ‘Soms kunnen zij het gedrag onbedoeld versterken. Een mevrouw met dementie was in de namiddag bijvoorbeeld heel onrustig. De mantelzorger zette met de beste bedoelingen de televisie voor haar aan, gaf een kruiswoordpuzzel en zette ook nog de radio aan. Dat werkte averechts. Mevrouw werd alleen maar onrustiger door alle prikkels. We kijken dus altijd naar de sociale omgeving’, legt Willemse uit. Uit de verhalen van de cursusdeelnemers blijkt dat mantelzorgers heel blij zijn als ze ook iets kunnen doen om het gedrag te veranderen en dat zij zich gesteund voelen door de methode.
 

Samen puzzelen

Prins geeft toe dat het omgaan met onbegrepen gedrag nog steeds flink puzzelen kan zijn. ‘Maar het is makkelijker om de puzzel af te maken wanneer alle puzzelstukjes door verschillende mensen bij elkaar worden verzameld’, schrijft ze in artikel dat binnenkort in vaktijdschrift M&G (Maatschappij en Gezondheid) van V&VN verschijnt. ‘Gebruik juist ook de kennis en expertise van je collega, de psycholoog, arts, GGZ en maatschappelijk werk. En niet te vergeten: betrek ook de mantelzorger en familieleden, vrienden en kennissen. Zij kennen degene met dementie vaak het langst en hebben waardevolle inzichten.’


Volg een training

Zorgverleners die de methode willen leren, kunnen op aanvraag een tweedaagse training krijgen van het Trimbos. De onderzoekers geven de training ook al binnen de opleiding voor casemanagers, maar nog niet overal. Behalve de uitgebreide training bieden de onderzoekers ook een korte workshop aan over hun methode. 

 

Online training mantelzorgers

Ga naar dementie.nl

 

Ons onderzoek naar dementie

Bekijk resultaten

 

Casemanager hét aanspreekpunt

Lees dit nieuws

 

Dit nieuwsbericht is gepubliceerd door