De oorzaken van Alzheimer 3

Het afweersysteem op hol

Als men spreekt over hersencellen dan worden vaak de zenuwcellen, oftewel de ‘denkcellen’ van ons brein bedoelt. Zenuwcellen (ook vaak neuronen genoemd) zijn echter niet de enige cellen in ons brein. Sterker nog: tot wel 90% van de cellen in ons brein zijn helemaal geen zenuwcellen, maar heten gliacellen. Glia is latijn voor lijm. Lange tijd werd dan ook gedacht dat gliacellen niet veel meer doen dan onze hersencellen bij elkaar houden. Daarmee doen we het belang van deze cellen echter groot tekort. Ze hebben verschillende belangrijke taken en spelen zelfs een grote rol bij de ziekte van Alzheimer. In deze editie van de rubriek We(e)tenschap vertelt drs. Wesley Jongbloed, onderzoeker aan het VUmc Alzheimercentrum & VUmc afdeling Klinische Chemie, meer over de rol van gliacellen.

Gliacellen zijn onder te verdelen in verschillende typen cellen. Voor de ziekte van Alzheimer zijn de belangrijkste leden van deze familie de stervorminge astrocyten (astro=ster) en de bewegelijke microglia. 

2013-06-06 alzwes5 gliacellen.jpg

Microglia: soldaten van ons brein
Bij de ziekte van Alzheimer spelen giftige neerslagen van het eiwit amyloid een belangrijke rol. Ons afweersysteem probeert tevergeefs om deze neerslagen op te ruimen. Microglia herkennen deze giftige eiwitneerslagen als een probleem en gaan aan de slag om dit probleem op te lossen. Zij doen dit door zich te verzamelen vlak rondom de plaques. Dan starten zij met het aanmaken van allerlei stofjes in een poging de plaques te vernietigen. Dit is dezelfde ‘munitie’ die ze ook gebruiken tegen bijvoorbeeld bacteriën. Daarnaast kunnen microglia, net als echte soldaten, iemand arresteren. Ze bewegen dan naar de eiwitneerslag en eten die als het ware op. Op zichzelf lijkt het dat de microglia goed werk verrichten. Uit onderzoek blijkt echter dat de overijverige en agressieve aanpak van de microglia het ziekteproces ook kan versnellen. Kortom de hersenen heeft zijn soldaten niet meer onder controle.

Astrocyten: overbelaste vuilnismannen
Vroeger werden astrocyten vooral gezien als steunweefsel. Ze spelen echter bij heel veel processen in de hersenen een rol. Zo helpen ze bij de communicatie tussen de zenuwcellen en voorzien ze deze cellen van voedsel. Bij de ziekte van Alzheimer lijkt een andere rol echter belangrijk. Als vuilnismannen zijn zij namelijk betrokken bij het opruimen van de giftige amyloid neerslagen. Maar het spelen voor vuilnisman kost ze veel energie, waardoor zij minder goed functioneren. Bovendien vragen ze tijdens het opruimen steeds om assistentie van de soldaten –de microglia–. De soldaten die de oproep van de astrocyten beantwoorden, verergeren weer de ontstekingsreactie. Daarom wordt ook van de astrocyten gedacht dat zij meer kwaad doen dan goed. Tenminste, als er al veel eiwitneerslagen zijn gevormd. Misschien is hun rol in het begin van de ziekte van Alzheimer wel positief of in ieder geval minder schadelijk.

Medicatie
Zowel astrocyten als microglia zijn zeer belangrijke onderdelen in de zoektocht naar een Alzheimer medicijn. Er wordt bijvoorbeeld in verschillende laboratoria getest of het beïnvloeden van hun activiteit de ziekte van Alzheimer zou kunnen vertragen. Het gericht aanpakken van astrocyten en microglia heeft bijvoorbeeld al geleidt tot verbeteringen in een Alzheimer-muismodel. Hierbij herstelde het denkvermogen van de muis en zagen hun denkcellen (zenuwcellen) er weer normaal uit. Het zal helaas nog wel even duren voordat deze middelen zich tot medicijn ontwikkelen. Er zijn momenteel geen medische trials waarbij de effectiviteit van deze middelen op mensen wordt getest.

Lees ook:
De oorzaken van Alzheimer;

Dit nieuwsbericht is gepubliceerd door