Kurkuma, Indiaas wondermiddel tegen alzheimer?

Alzheimer Nederland wordt vaak benaderd over behandelingen die dementie zouden voorkomen of genezen. In de rubriek 'Alternatieve behandelingen' bekijken we of er bewijs is voor de behandeling. In de derde editie van deze rubriek behandelen we kurkuma. Een geel specerij uit de Indiase keuken.

Wat is Kurkuma?

Kurkuma, koenier, koenjit, Indiase geelwortel, tarmeriek of in het Engels curcumin is een specerij dat wordt gewonnen uit de wortelstokken van de kurkumaplant (Curcuma longa). Het is een geel specerij, dat wij vooral kennen als een bestandsdeel van kerriepoeder. Kurkuma is door de Europese wetgeving goedgekeurd als voedseladditief met E-nummer E100.

Reageerbuis

Kurkuma vertoont in het laboratorium allerlei interessante eigenschappen. Het kan ontstekingen remmen, de groei van kankercellen remmen en vermindert ook de vorming van zogenaamde 'plaque's. Dat zijn schadelijke eiwitneerslagen in de hersenen, een belangrijk kenmerk van de ziekte van Alzheimer. Genoeg reden voor verder onderzoek! En dat werd en wordt nog steeds in grote mate gedaan. In de wetenschappelijke literatuur zijn meer dan 4000 onderzoeken naar kurkuma gedaan. Zeker honderd studies bij mensen zijn afgerond en nog eens 30 lopen op dit moment. De meerderheid van de studies onderzocht het effect op bepaalde ontstekingen of kanker. De resultaten waren daarbij tegenstrijdig. Sommige studies zagen een klein effect, maar veel studies zagen ook geen enkel effect.

Resultaten bij dementie

Zoals gezegd zijn de resultaten van de studies in reageerbuizen heel hoopvol. En ook sommige studies bij proefdieren laten effect zien. Op veel website worden deze resultaten aangehaald. Bij mensen zijn enkele kleine studies uitgevoerd. De resultaten hiervan zijn tegenstrijdig, maar de meeste laten geen effect zien;

  1. Onderzoek: 36 patiënten met alzheimer waarbij de helft 6 maanden 1 tot 4 gram/dag kurkuma kreeg en de andere helft placebo
    Resultaat: geen effect bij patiënt, ook biomarkers die een indicatie geven van de ernst van de ziekte van Alzheimer veranderden niet.
  2. Onderzoek: 36 patiënten met Alzheimer waarbij de helft 24 weken 2 tot 4 gram/dag kurkuma kreeg en de andere helft placebo
    Resultaat: geen effect bij patiënt, ook biomarkers die een indicatie geven van de ernst van de ziekte van Alzheimer veranderden niet.
  3. Onderzoek: Drie patiënten met Alzheimer kregen allemaal 0,1 gram kurkuma per dag, gedurende 12 weken.
    Resultaat: 1 patiënt ging vooruit. Alle drie de patiënten gebruikten ook andere reguliere medicijnen tegen dementie.
  4. Nog eens twee studies naar kurkuma en alzheimer zijn uitgevoerd, maar de resultaten daarvan zijn niet gepubliceerd. Dat betekent over het algemeen dat er geen effect is gevonden.

Boek gesloten?

Er lopen nog twee studies naar kurkuma. Deze onderzoeken kijken naar mensen met geheugenklachten. De hoop is dat kurkuma dementie kan uitstellen. Een van de studies kijkt naar het effect van een half jaar, 0,8 gram/dag kurkuma. Een andere studie kijkt anderhalf jaar naar het effect van 0.465 gram/dag kurkuma. De resultaten van deze studies worden in 2016 verwacht. 
Update mei 2017: De onderzoeken hebben vertraging opgelopen en de uitkomsten worden nu in 2017 en 2018 verwacht. 

Conclusies

Het lijkt onwaarschijnlijk dat kurkuma een groot effect heeft op de ziekte van Alzheimer. Hoe kan dat, terwijl de laboratoriumonderzoeken zo positief waren? Een verklaring is dat kurkuma heel slecht wordt opgenomen in het bloed. Maar een paar procent van de stof wordt opgenomen. Wat wel in het bloed komt, wordt ook nog eens vrij snel afgebroken door het lichaam. Uit dierstudies blijkt verder dat kurkuma nauwelijks in de hersenen terechtkomt. Het zit voornamelijk in darmen, lever en nieren. In het lichaam krijgt kurkuma dus weinig kans om het positieve effect te laten zien, die we in het laboratorium wel zagen.

Alzheimer Nederland verwacht weinig van de studies die nog lopen naar kurkuma. Daarbij moet worden aangegeven dat kurkuma in hoge doseringen ook bijwerkingen heeft. Zo krijgt 10 tot 30% van de mensen maag- en darmklachten en ook allergische (huid)reacties komen vaak voor. Op langere termijn kan het gebruik van kurkuma leiden tot leverschade. Wij adviseren daarom om het medicinaal gebruik van kurkuma altijd met uw arts te overleggen.

Mythe: Nauwelijks dementie in India

Sommige webpagina's en boeken zeggen dat er nauwelijks dementie voorkomt in India. (Een land waar veel kurkuma wordt gegeten.) Dat is niet waar, maar er zijn wel enkele verschillen tussen India en Nederland. Zo komt dementie voornamelijk op oudere leeftijd voor en in India zijn relatief weinig ouderen (In 2012 was zo'n 6% van de Indiase bevolking ouder dan 65 jaar. In Nederland was dat 16%). Als we alleen naar mensen van 65 jaar en ouder kijken dan is er nauwelijks verschil tussen Nederland en India qua aantallen mensen met dementie.

Dementie komt in India ongeveer even veel voor als in bijvoorbeeld Oost en Centraal-Europa. In Nederland, andere landen in West-Europa en Noord-Amerika komt dementie wel wat vaker voor. Deze verschillen zijn te verklaren door een ongezonde levensstijl in deze landen en gebieden. Daarover kunt u meer lezen op onze pagina over preventie.

 

Dit nieuwsbericht is gepubliceerd door