Nieuwe vorm van alzheimer?

In de hersenen van mensen met alzheimer worden schadelijke eiwitneerslagen gevonden. Dit is al bekend sinds begin vorige eeuw. Je zou denken dat we zo’n 120 jaar later wel alles zouden weten over deze neerslagen. Maar niets blijkt minder waar. Recent werd namelijk een nieuwe vorm ontdekt. Arts-onderzoeker Baayla Boon was hoofduitvoerder van het onderzoek. We spraken met haar over de ontdekking en de mogelijke gevolgen voor de behandeling van deze ziekte. Alzheimer Nederland steunde dit onderzoek met subsidies van in totaal 212.000 euro.

Baayla, jij hebt met je collega’s een nieuwe vorm van eiwitneerslagen of ‘plaques’ gevonden. Die hebben jullie de ‘grofkorrelige plaque’ genoemd. Wat is dat precies?
Baayla Boon: “Om dat uit te leggen moet ik eerst wat meer vertellen over plaques. Plaques zijn een belangrijk kenmerk van de ziekte van Alzheimer. Je kunt ze na het overlijden onder de microscoop zien als eiwitneerslagen tussen de hersencellen. Die neerslag bestaat onder andere uit het schadelijke eiwit amyloid. Dit eiwit slaat echter niet altijd op dezelfde manier neer. Wij hebben een nieuwe neerslag ontdekt. Eentje die op de grens tussen de bloedvaten en het hersenweefsel neerslaat. Ook heeft deze plaque een bijzondere vorm. Hij is vrij groot en bevat een soort korreltjes. We noemen hem dan ook de ‘grofkorrelige plaque’.   

Andere plek & andere eigenschappen

Is dat belangrijk?
“We denken van wel! We weten al dat amyloid in het bloedvatweefsel kan neerslaan en zo bloedvaten kan beschadigen. We weten ook dat het tussen hersencellen neerslaat en zo de communicatie tussen zenuwcellen verstoort. Maar deze neerslag zit daar ergens tussenin en heeft  bijzondere eigenschappen. Zo zien we heel veel ontstekingscellen rondom deze plaque. En we weten dat ontstekingen schade kunnen veroorzaken aan hersencellen en bloedvaten.

Niet zo onschuldig

Maar amyloid is toch gewoon een schadelijk eiwit? Wat maakt het uit waar het precies neerslaat?
Boon: “Amyloid is niet één eiwit. Er zijn een heleboel verschillende vormen. Bijvoorbeeld lange plakkerige vormen en korte, beter af te voeren varianten. Als ze neerslaan vinden we de langere vormen meestal in plaques en de kortere vormen in de bloedvaten. De grofkorrelige plaque bestaat juist vooral uit die kortere variant. Een variant die misschien in het hersenweefsel wat onschuldiger lijkt. Maar wij vinden dus dat hij kan neerslaan en een grote ontstekingsreactie oproept.”

Medicijnen

Wat is het belang van deze ontdekking?
Boon: “Het is goed voor te stellen dat toekomstige medicijnen rekening moeten houden met deze plaque. Medicijnen die bijvoorbeeld gericht zijn op het kortere amyloid, moeten ook het hersenweefsel binnendringen om dit type amyloid te verwijderen. Een toekomstig medicijn moet daar dan wel toe in staat zijn.”

Nieuw type?

Waarom heeft het zo lang geduurd tot deze ontdekking?
Boon: “Dit type neerslag is wat zeldzamer. We zien hem bij alzheimer op jonge leeftijd. Bij mensen met een bepaald risicogen (ApoE4) en bij mensen waarbij amyloid in het bloedvatweefsel neerslaat. Maar we zien dit type plaque dus niet bij alle alzheimerpatiënten.”

Kunnen we dan spreken van een nieuw type alzheimer? De ‘ziekte van Boon’ wellicht?
“Haha, nee. Los van het feit dat we ziektes niet meer naar personen noemen, is dit wel echt een groepsprestatie. Zonder mijn begeleiders en collega’s van verschillende afdelingen en instituten zou het niet zijn gelukt.”

Diagnoses worden soms na hersenonderzoek bijgesteld

Ziektes beter begrijpen

Wat ga je doen na deze ontdekking? “Ik ga door! Ik had eerder het idee om neuroloog te worden. Maar door dit onderzoek wil ik echt verder met dit type hersenonderzoek ofwel neuropathologie. Met een beurs van Alzheimer Nederland ga ik bijvoorbeeld naar Florida. Daar ga ik kijken of deze nieuwe plaque ook verantwoordelijk is voor de atypische symptomen van alzheimer, zoals bijvoorbeeld gedragsveranderingen. Daarna wil ik me verder specialiseren tot neuropatholoog. Zo wil ik helpen om ziektes beter te begrijpen. Dat is echt een onderschat iets. Zo gebeurt het regelmatig dat we in de hersenen dankzij de neuropathologie andere processen vinden dan de processen waarvan we dachten dat ze gaande waren tijdens het leven. Diagnoses worden dus soms na het hersenonderzoek bijgesteld. Dit type hersenonderzoek helpt dus direct mee aan het verbeteren van de diagnostiek. Maar helaas wordt dit onderzoek niet vergoed door zorgverzekeraars, want de patiënt is al overleden. Daarom is financiering van ons onderzoek door bijvoorbeeld Alzheimer Nederland zo enorm belangrijk! Want door neuropathologie leren we hersenziektes beter begrijpen.”

Lees meer

Dit nieuwsbericht is gepubliceerd door