Ruim 300.000 euro voor onderzoek naar dementie

Alzheimer Nederland heeft in 2015 toegezegd zes onderzoeken te ondersteunen met in totaal €314.942. De onderzoeken zijn divers van aard, van betere zorg tot medicatie en diagnose. De onderzoeken zijn onderdeel van het Deltaplan Dementie en gestart dankzij een subsidie van Alzheimer Nederland en ZonMw.

Zes onderzoeken

In het onderstaande overzicht leest u een korte samenvatting van de zes projecten.

De rol van verbindingen tussen hersencellen

Hersencellen vormen via dunne uitlopers verbindingen met elkaar. Zo vormen ze een netwerk van hersencellen. Bij de ziekte van alzheimer, worden niet alleen de hersencellen, maar ook de verbindingen tussen hersencellen beschadigd. Tijdens dit onderzoek wordt gekeken of die kennis kan worden gebruikt om de diagnostiek te verbeteren en of er aanwijzingen gevonden kunnen worden om de verbindingen te beschermen of om de schade te herstellen.

Het overdragen van informatie tussen hersencellen is essentieel voor het uitvoeren van allerlei dagelijkse bezigheden, zoals leren, koken of autorijden. Beschadigingen aan het netwerk, zorgen ervoor dat informatie niet meer zo efficiënt door de hersenen kan reizen. Eerder onderzoek liet zien dat mensen met alzheimer meer schade hebben aan het hersennetwerk dan gezonde ouderen.

Drie hersenscans
Sinds kort is het mogelijk om met een nieuwe MRI-techniek schade aan het netwerk in de hersenen op te sporen. Tijdens dit onderzoek worden ook twee andere hersenscans ingezet. De ene scan kijkt naar de aanwezigheid van (kleine) hersenbloedingen en de andere of het schadelijke alzheimereiwit 'amyloid' in de hersenen aanwezig is. Daarmee kan dit onderzoek inzicht geven in de vraag of schade aan het netwerk een goede maat voor de voortgang van dementie (bloedingen en/of amyloid). Ook maakt dit onderzoek duidelijk hoe goed de drie scans voorspellen hoe mensen presteren op testen van bijvoorbeeld het geheugen of de concentratie. Misschien kunnen de scans zelfs voorspellen hoe de ziekte verloopt.

Doel
De uitkomsten van de studie kunnen op meerdere vlakken interessant zijn. Voor het stellen van een vroege diagnose, of voor het voorspellen van de voortgang van de ziekte. Ook geeft het inzicht in de ziekte. Wat zorgt voor de beschadigingen van de verbindingen tussen hersencellen? Is het amyloid, zijn het hersenbloedingen of is het een combinatie? Deze inzichten zijn belangrijk voor de toekomstige behandeling van de ziekte. Als beschadiging van het netwerk zorgt voor snelle achteruitgang en bijvoorbeeld voornamelijk wordt veroorzaakt door hersenbloedingen, kan deze informatie richting geven aan de zoektocht naar behandelingen.  

Onderzoeker:  Dr. Y.D. Reijmer,
Instituut:  UMC Utrecht
Start: 2015
Looptijd: 36 maanden
Benodigde bijdrage Alzheimer Nederland:  49.942 euro
Originele projecttitel:  ConnectAD: connecting brain injury to cognitive outcome in Alzheimer's disease
Meer informatie: Website ZonMw

Oud bloed en de ontwikkeling van alzheimer

Kan oud bloed ziekteprocessen van de ziekte van Alzheimer verergeren? Eerder onderzoek in muizen lijkt hierop te wijzen. Daarom wordt in dit onderzoek gekeken welke stoffen dat precies zijn. Dat geeft inzicht in de ziekte van Alzheimer, wat mogelijk kan leiden tot betere diagnose of informatie die de zoektocht naar behandelingen kan versnellen.

De ziekte van Alzheimer is de meest voorkomende vorm van dementie. Veroudering is de grootste risicofactor voor de ziekte. Maar waarom de ziekte van Alzheimer voornamelijk mensen met een hogere leeftijd treft, is niet bekend.

Jong bloed
Recent onderzoek toonde aan dat stoffen in oud bloed ziekteprocessen in de hersenen negatief kunnen beïnvloeden. Jong bloed blijkt daarentegen in staat om het verouderde brein van muizen te verjongen en beschadigingen die het gevolg zijn van de ziekte van Alzheimer te herstellen.

Onderzoek
In deze studie wordt onderzocht hoe oud bloed de ziekte van Alzheimer negatief kan beïnvloeden. Spelen ouderdoms-gerelateerde stoffen in het bloed een rol? Dit wordt onderzocht door proefdieren te behandelen met oud bloed. Op gekweekte hersencellen kijken de onderzoekers daarnaast welke stoffen precies invloed hebben op de ontwikkeling van hersenencellen. Dit is het eerste onderzoek naar de effecten van ouderdoms-gerelateerde stoffen in het bloed op de ontwikkeling van de ziekte van Alzheimer.

Verwachte resultaten
De resultaten van het onderzoek geven meer inzicht geven in de rol van veroudering bij het ontstaan van de ziekte van Alzheimer. Ook leidt het tot meer kennis over het ziektemechanisme. In de toekomst leiden de onderzoeksresultaten mogelijk tot nieuwe manieren om de ziekte vast te stellen en kan het aangrijpingspunten geven voor de ontwikkeling van nieuwe behandelingen.

Onderzoeker: Dr. J. Middeldorp
Instituut: Stanford University
Start: 2015
Looptijd: 36 maanden
Benodigde bijdrage Alzheimer Nederland: 15.000 euro
Originele projecttitel: Contribution of age-related circulatory factors to late-onset Alzheimer's disease
Meer informatie:  Website ZonMw

Ontstekingen in de hersenen vinden en verminderen

De ziekte van Alzheimer is veel complexer dan men twintig jaar geleden dacht. Zo speelt niet alleen het schadelijke alzheimereiwit  'amyloid' een rol, maar bijvoorbeeld ook ontstekingen in de hersenen. Dit onderzoek kijkt of twee stoffen die betrokken zijn bij deze ontstekingen kunnen helpen bij het beter vaststellen van de ziekte. Daarnaast bieden deze stoffen misschien ook een aangrijpingspunt voor therapie. Ook dat wordt in dit onderzoek bekeken.

De laatste jaren is er steeds meer bewijs dat er schadelijke ontstekingsachtige processen optreden in de hersenen van mensen met Alzheimer. Dit gebeurt vaak al tientallen jaren voordat de eerste symptomen, zoals geheugenverlies, zich openbaren.

Betere diagnose
In eerder onderzoek toonde projectleider dr. Naudé aan, dat de aanwezigheid van twee stoffen duiden op de aanwezigheid van schadelijke ontstekingen in de hersenen. Dat zijn Lipocaline-2 en megaline. Tijdens dit onderzoek wordt bij een grote groep mensen gekeken of en wanneer Lipocaline-2 verhoogd of verlaagd aanwezig is in bloed en hersenvocht. Deze informatie is belangrijk om vast te stellen of lipocaline-2 een rol kan spelen bij de (vroeg)diagnostiek van Alzheimer.

Ontstekingen
Lipocaline-2 en megaline geven niet alleen aan dat er een ontsteking in de hersenen speelt, maar spelen er ook een actieve rol in. Lipocaline-2 stimuleert schadelijke ontstekingsprocessen in het brein. Megaline kan juist het schadelijke lipocaline-2, maar ook het schadelijke alzheimereiwit amyloid uit het brein verwijderen. Eerder onderzoek liet zien dat lipocaline-2 verhoogd voorkomt bij mensen met de ziekte van Alzheimer en megaline juist verminderd. Tijdens dit onderzoek wordt gekeken of lipocaline-2 meer en megaline minder voorkomt in de hersenen van overleden alzheimerpatiënten.

Therapie?
Daarnaast wordt bij proefdieren gekeken of het verminderen van de hoeveelheid lipocaline-2 een gunstig effect heeft. Deze informatie is belangrijk. Want tijdens deze studie worden geneesmiddelen getest die hopelijk de hoeveelheid lipocaline-2 kunnen verminderen. Bij succes zou daardoor een snelle overgang naar behandelstudies bij mensen mogelijk zijn. Daarvoor werken de onderzoekers ook samen met een ander project dat wordt gefinancierd door Alzheimer Nederland, dat kijkt naar medicijnontwikkeling. Bij succes zou dit in 10 tot 15 jaar tot de ontwikkeling van een medicijn kunnen leiden.

Onderzoeker: Dr. P.J.W. Naudé
Instituut: Universitair Medisch Centrum Groningen
Start: 2015
Looptijd: 36 maanden
Benodigde bijdrage Alzheimer Nederland: 25.000 euro in 2016 en 25.000 euro in de volgende jaren. Helpt u mee het onderzoek realiseren?
Originele projecttitel: Lipocalin 2 and its receptor, megalin, as diagnostic and drug targets in early stages of Alzheimer's disease.
Meer informatie:  Website ZonMw

Mensen met Lewy body dementie én alzheimer

Bij ongeveer de helft van alle Lewy body dementiepatiënten zijn ook ziekteprocessen die horen bij alzheimer aan te tonen. Wanneer beide ziektes aanwezig zijn, is dat waarschijnlijk ongunstig voor de patiënt. Dit onderzoek wil het mogelijk maken dat patiënten beter worden geïnformeerd over de voortgang van de ziekte. Zal de ziekte snel, of juist traag verlopen? Daarnaast kan dit onderzoek belangrijk zijn voor ontwikkeling van -op de persoon afgestemde- behandelingen.

Dementie met Lewy lichaampjes ('Lewy bodies' in het Engels) is na de ziekte van Alzheimer één van de meest voorkomende vormen van dementie. De ziekte gaat gepaard met parkinsonisme (stijfheid van ledematen en traagheid in het bewegen), hallucinaties en wisselingen in functioneren. Er is echter veel variatie in het ziektebeeld en beloop.

Lewy body dementie én ziekte van Alzheimer
Bij ongeveer de helft van de Lewy body patiënten zien we aan Alzheimer gerelateerde afwijkingen in de hersenen. De verwachting is dat de mensen die zowel Lewy body als Alzheimer afwijkingen in hun hersenen hebben er slechter aan toe zijn dan mensen die één van de twee aandoeningen hebben. Ook zijn er aanwijzingen dat de achteruitgang dan veel sneller verloopt.

Onderzoek
In deze studie wordt de invloed van de alzheimerafwijkingen op mensen met Lewy body onderzocht. Zijn ze er inderdaad slechter aan toe wat betreft symptomen en achteruitgang? Komen zij eerder in een verpleeghuis terecht en overlijden ze sneller? Het onderzoek vindt plaats met behulp van hersenvocht, dat via een ruggenprik wordt afgenomen. In het hersenvocht kunnen alzheimerafwijkingen al in een vroeg stadium worden vastgesteld. Op basis hiervan wordt een groep van tweehonderd Lewy body patiënten uit de database van het VUmc Alzheimercentrum in Amsterdam ingedeeld in twee groepen, met en zonder alzheimerafwijkingen. Deze groepen worden met elkaar vergeleken wat betreft symptomen, ziektebeloop en overlijden. Ook wordt gekeken naar verschillen op beeldvormend onderzoek, in hersenvochtsamenstelling en genetische variaties.

Verwachte resultaten
De resultaten van dit onderzoek geven antwoord op de vraag of bijkomende alzheimerafwijkingen in de hersenen daadwerkelijk van betekenis zijn voor het verloop van Lewy bodie dementie. Dit kan gevolgen hebben voor de ontwikkeling van nieuwe behandelingen en behandelingen op maat. Afhankelijk van het al dan niet aanwezig zijn van alzheimerafwijkingen. Bovendien geeft het patiënten en artsen een beter beeld van de voortgang van de ziekte, zodat ze zich beter kunnen voorbereiden op de toekomst.

Onderzoeker:  Dr. A.W. Lemstra
Instituut: VUmc Alzheimercentrum
Start: 2015
Looptijd: 36 maanden 
Originele projecttitel:  Dementia with Lewy bodies and Alzheimer's disease: an unfortunate couple?
Meer informatie:  Website ZonMw 
Benodigde bijdrage Alzheimer Nederland: 25.000 euro in 2015 en 25.000  euro in de volgende jaren

De zorgboerderij als voorbeeld voor zorg

Mensen met dementie die naar een zorgboerderij gaan, ervaren dat heel positief. Maar een zorgboerderij is niet voor iedereen geschikt of in de buurt. Onderzoekers van de Universiteit Maastricht en het RIVM onderzoeken daarom de positieve elementen van de zorgboerderij. Ze kijken vooral naar de positieve kenmerken en activiteiten die ook in andere vormen van dagbesteding en verpleeghuizen zijn toe te passen. Daarmee wil dit onderzoek onder andere bijdragen aan zorg die mensen laat meedoen aan betekenisvolle en nuttige activiteiten die aansluiten bij wat zij belangrijk vinden.Het onderzoek wordt mogelijk gemaakt door het PGGM stimuleringsfonds en Alzheimer Nederland.

Uit eerder onderzoek bleek dat de zorgboerderij een waardevolle aanvulling is op andere gangbare vormen van dagbesteding. Zo spreken zorgboerderijen een specifieke doelgroep aan, voornamelijk gehuwde mannen, die anders geen of minder gebruik zouden maken van dagbesteding. De zorgboerderij draagt bij aan hun gevoel van eigenwaarde, maar ontlast ook de mantelzorger. De zorgboerderij zal echter niet iedereen aanspreken en ook is niet overal een zorgboerderij in de buurt. Dit onderzoek bekijkt daarom welke activiteiten en kenmerken van zorgboerderijen belangrijk zijn voor het effect. Zo kan deze kennis worden gebruikt in andere zorginstellingen zoals verpleeghuizen en dagbestedingen.

Beste van twee werelden
Het onderzoek richt zich op activiteiten en kenmerken van zorgboerderijen die ervoor zorgen dat mensen:

  • weer contact hebben met anderen;
  • dingen kunnen doen die aansluiten bij wat zij leuk vinden; .
  • vaardigheden die zij nog hebben kunnen benutten;
  • het gevoel hebben nog van betekenis te zijn.

Daarnaast kijken we in dit onderzoek naar welke kennis, vaardigheden en benadering zorgmedewerkers nodig hebben om persoonsgerichte zorg te kunnen geven.

Achtergrond
Zorgboerderijen zijn veelal normale boerderijen waar daarnaast zorg wordt gegeven aan bijvoorbeeld mensen met dementie. Op zorgboerderijen kunnen mensen met dementie tuinieren, dieren verzorgen, wandelen, en zelf eten koken met gewassen uit de eigen tuin. Autonomie, het behouden van je eigen levensstijl met voorliefde voor natuur, tuin en dieren en huiselijkheid zijn uitgangspunten in de zorgverlening.

Wat is de werkwijze?
Via interviews en workshops worden zorgprofessionals, mantelzorgers en mensen met dementie gevraagd naar hun ervaringen. Daarbij wordt gekeken welke positieve kenmerken en activiteiten ook in andere zorgomgevingen kunnen worden toegepast.

Wat levert het op?
Het project moet onder ander een folder voor zorgverleners, beleidsmakers en zorgverzekeraars opleveren. De folder bevat informatie over de kenmerken en activiteiten van zorgboerderijen die positief ervaren worden en die ook in andere zorgomgevingen kunnen worden toegepast. Ook geeft de folder aan welke kennis, vaardigheden en benadering zorgmedewerkers nodig hebben om persoonsgerichte zorg te kunnen bieden. Voor mensen met dementie en hun mantelzorgers komt er in samenwerking met Alzheimer Nederland ook informatie beschikbaar over de resultaten van dit project. Wetenschappelijke publicaties maken de resultaten beschikbaar voor andere wetenschappers.

PGGM Stimuleringsfonds
Samen met pensioenuitvoeringsorganisatie PGGM heeft Alzheimer Nederland het PGGM Stimuleringsfonds opgericht. Dit fonds heeft als doel om praktijkgericht onderzoek naar dementie mogelijk te maken. Bovenstaand onderzoek is mogelijk gemaakt door een subsidie uit dit fonds. 
 

Onderzoeksgroep: Universiteit Maastricht en RIVM
Onderzoekers: dr. Hilde Verbeek en dr. Simone de Bruin
Bijdrage Alzheimer Nederland: 75.000 Euro (via PGGM Stimuleringsfonds)
Start: 1 september 2015
Duur: 12 maanden

Dementie ervaren met virtual reality-bril

Het Trimbos-instituut ontwikkelt een simulatie voor een virtual reality-bril om mantelzorgers te laten ervaren hoe het is om dementie te hebben: de Dementiebril.

Ruim 180.000 mensen met dementie wonen momenteel thuis dankzij de hulp van mantelzorgers. De zorg voor de naaste met dementie kan echter stressvol zijn, met name door zijn of haar veranderend gedrag. Met de te ontwikkelen Dementiebril kruipen mantelzorgers in de huid van iemand met dementie. Zij ervaren op deze manier waar mensen met dementie in dagelijkse situaties tegenaan lopen en hoe de omgeving op ze reageert. Doel is om mantelzorgers de emoties van iemand met dementie te laten ervaren en zo het begrip voor hun naaste met dementie te vergroten en stress te doen afnemen.

Aan de simulatie op de bril is een e-learning gekoppeld, waarin mantelzorgers stilstaan bij wat zij beleefd hebben in de simulatie. Op deze wijze worden zij bewust gemaakt van hun eigen houding richting hun naaste met dementie. De Dementiebril is gebaseerd op de reeds bestaande dementiesimulator Into D'mentia en wordt in samenspraak met mantelzorgers ontwikkeld.

"Ik heb grote behoefte om meer van het innerlijk leven van mijn naaste te weten te komen en zo enigszins gedragingen en handelingen te kunnen plaatsen".

Gereed
Een testversie van de Dementiebril is in het najaar gereed, en wordt in 2016 getest bij een groep van 40 mantelzorgers van mensen met dementie. Naar verwachting zal de Dementiebril eind 2016 gereed zijn voor breed gebruik.

Het Trimbos-instituut ontwikkelt de Dementiebril in samenwerking met Stichting Into D'mentia, Coolminds en IJsfontein. De Dementiebril wordt ontwikkeld dankzij een subsidie het PGGM Stimuleringsfonds. 

PGGM Stimuleringsfonds
Samen met pensioenuitvoeringsorganisatie PGGM heeft Alzheimer Nederland het PGGM Stimuleringsfonds opgericht. Dit fonds heeft als doel om praktijkgericht onderzoek naar dementie mogelijk te maken. Bovenstaand onderzoek is mogelijk gemaakt door een subsidie uit dit fonds. 

Onderzoeksgroep: Trimbos Instituut
Onderzoekers: dr. Marjolein Veerbeek
Bijdrage Alzheimer Nederland: 75.000 Euro (via PGGM Stimuleringsfonds)
Start: 1 september 2015
Duur: 24 maanden

breingeld.jpg

Steun onderzoek

Alzheimer Nederland maakt onderzoek mogelijk naar de oorzaken van dementie, naar betere een diagnose, naar behandeling en preventie van dementie en naar betere hulp en ondersteuning voor mensen met dementie en hun naasten. De onderzoeken op deze pagina zijn afhankelijk van bijdragen van donateurs van Alzheimer Nederland. Met uw bijdrage kunnen we deze onderzoeken mogelijk maken. Wordt ook donateur en maak meer onderzoek mogelijk.

Steun het onderzoek naar dementie

 

Dit nieuwsbericht is gepubliceerd door