Ruim 75.000 euro voor internationale uitwisseling

Ruim 75.000 euro voor internationale uitwisseling onderzoekers

Alzheimer Nederland heeft in 2016 toegezegd 6 onderzoeken te ondersteunen met in totaal €76.891. De onderzoeken zijn persoonlijke beurzen in het kader van het gezamelijke 'Fellowshipprogramma' voor talentvolle onderzoekers. Een initiatief van Alzheimer Nederland en de Engelse Alzheimer Society. Onderzoekers die een fellowshipsbeurs krijgen gaan het wereldwijde dementieonderzoek versterken door kennis uit het buitenland op te halen, of juist uit te dragen.

Zes Fellowships

In het onderstaande overzicht leest u een korte samenvatting van de zes onderzoeken.

Model voor risicoreductie dementie

Dementie is een wereldwijd gezondheidsprobleem, waarvoor nog geen medicijnen beschikbaar zijn die de ziekte kunnen vertragen, genezen of uitstellen. Preventie lijkt op dit moment de meest effectieve manier om het aantal mensen met dementie in de toekomst te verminderen. Voor preventie is het belangrijk om de belangrijkste risicofactoren van dementie in kaart te brengen. Zo kunnen preventieprogramma's worden ontwikkeld. Kay Deckers gaat voor zijn onderzoek een bestaand risicomodel testen op twee universiteiten in Groot Brittannië. Het onderzoek vindt plaats in het kader van het gezamelijke 'Fellowshipprogramma' voor talentvolle onderzoekers. Een initiatief van Alzheimer Nederland en de Engelse Alzheimer Society.

12 factoren
Recent hebben Kay Deckers en zijn collega's een model ontwikkeld dat iemands 'ruimte voor verbetering' in kaart brengt. Dit model bestaat uit risicofactoren van dementie die aangepakt kunnen door de leefstijl aan te passen. Bijvoorbeeld door stoppen met roken, betere voeding, meer lichaamsbeweging, overgewicht verminderen en het behandelen van bijvoorbeeld hoge bloeddruk, diabetes en nierziekten.

Werkt het model?
Het model kan het risico op dementie goed voorspellen bij mensen uit het bevolkingsonderzoek dat in Maastricht werd uitgevoerd. Om zeker te weten dat het model goed werkt (en de risicofactoren dus belangrijk zijn), moeten we het model uitgebreid testen. Dat gaat Kay doen door te kijken naar gegevens van bevolkingsonderzoeken in Engeland en Nederland. Deze gegevens zijn al verzameld en zijn daardoor heel waardevol. Daarmee kan relatief snel de betrouwbaarheid van het model worden getest. 

Meerwaarde onderzoek in het buitenland
Kay Deckers: "De onderzoeksinstituten die ik wil gaan bezoeken hebben veel kennis en ervaring op het gebied van het ontstaan van dementie en de preventie van dementie. Daarom kan ik tijdens de periode in het buitenland veel leren (o.a. statistische vaardigheden). Daarnaast zijn de betrokken onderzoeksgroepen de eigenaar en/of beheerder van de datasets waarmee ik ga werken. Daardoor kan ik snel vertrouwd raken met de datasets."

Toekomst
In de toekomst hopen we dat ons model kan bijdragen aan de preventie van dementie. Huisartsen, maar ook mensen zelf kunnen dan met behulp van ons model inschatten of ze hun risico op dementie kunnen verlagen. De resultaten zullen dan ook worden gepubliceerd op onze website (www.alzheimercentrumlimburg.nl), op de website van Alzheimer Nederland (www.alzheimer-nederland.nl). In de verdere toekomst willen we hulpmiddelen -bijvoorbeeld een app of website- ontwikkelen om mensen te helpen om hun risico te verlagen.  

Aanvrager: Kay Deckers
Werkzaam bij: Maastricht University, School for Mental Health and Neuroscience, Alzheimer Centrum Limburg
Fellowship bij: 1. University of Cambridge (UK), 2. University College London (UK) en 3. National Institute for Public Health and the Environment (RIVM; NL)
Start: januari 2016
Duur: 12 maanden
Gevraagde bijdrage aan Alzheimer Nederland: 12.500 euro

Kunst van&voor mensen met dementie

 

Veel mensen met dementie krijgen activiteiten rond het maken en bekijken van kunst aangeboden. Er is echter weinig onderzoek naar het effect hiervan. Werkt het wel? En zo ja, waarom dan? Kennis hierover kan de activiteiten plezieriger en effectiever maken. Daarnaast kunnen de succesfactoren gebruikt worden om andere activiteiten buiten de kunst te bedenken en/of te verbeteren. Dr Karlijn Joling gaan voor haar onderzoek naar kunst en dementie naar Wales. Het onderzoek vindt plaats in het kader van het gezamelijke 'Fellowshipprogramma' voor talentvolle onderzoekers. Een initiatief van Alzheimer Nederland en de Engelse Alzheimer Society.

Helpt kunst?
Om deze vraag te beantwoorden gaat Dr. Karlijn Joling naar de Bangor University in Wales. Hier vindt het grootste onderzoek naar kunst en dementie in de wereld plaats. In dit onderzoek krijgen 120 mensen met verschillende stadia van dementie een 12-weekse activiteit aangeboden. Tijdens het programma van 2 uur per week maakten de deelnemers zelf kunst of bekeken kunstwerken. Dit programma 'dementia and imagination' staat onder leiding van professionele kunstenaars. De inhoud van de activiteit is ontwikkeld samen met ervaren activiteiten begeleiders en mensen met dementie. De deelnemers krijgen drie maal een vragenlijst over onder andere eenzaamheid, kwaliteit van leven en door henzelf beschreven gewenste uitkomsten. De onderzoekers hopen dat mensen door de therapie op verschillende terreinen vooruitgaan.

Hoe werkt het?
Veel mensen hebben ervaringn met het positieve effect van activiteiten op mensen met dementie. Tijdens dit intensievere programma wordt daarom niet alleen gekeken naar of dit zo is, maar ook naar mogelijke verklaringen. Zo wordt het kunstprogramma vergeleken met andere activiteiten voor mensen met dementie. Daarnaast wordt gekeken of de ernst van geheugenklachten, hoeveelheid sociale interacties tijdens de activiteit en de intensiteit van deelname (doet iemand de gehele tijd mee of maar een deel van de tijd) invloed heeft. Deze informantie kan gebruikt worden om het programma te verbeteren, maar ook om andere programma's te ontwikkelen. 

Wat is de meerwaarde?
Zoals gezegd is het kunst programma in Wales het grootste in zijn soort. Het EMGO instituut zet in Nederland vergelijkbaar onderzoek op. Dit moet programma's opleveren die geschikt zijn voor de Nederlandse situatie. Door dit fellowship kan gebruik gemaakt worden van de uitgebreide kennis die er in Wales is op dit gebied. Het geleerde kan helpen de zorg voor mensen met dementie te verbeteren en zo het verblijf in een verpleeghuis aangenamer te maken en de kwaliteit van leven te vergroten.

Aanvrager: Dr. Karlijn Joling
Werkzaam bij: VU Medical Centre / EMGO+ Institute for Health and Care Research, Amsterdam
Fellowship bij: Bangor University, Dementia Services Development Centre
Start: januari 2016
Duur: 10 maanden
Gevraagde bijdrage aan Alzheimer Nederland: € 11.085

EEG en geheugentest voor betere diagnose

Een snelle diagnose van de ziekte van Alzheimer is erg belangrijk voor de patiënt. De huidige methoden voor diagnostiek zijn echter nog niet nauwkeurig genoeg en bovendien erg duur. Er is dus sterke behoefte aan een nauwkeurig en goedkoop alternatief. Onderzoeker dr. Javier Escudero Rodríguez heeft een geheugentest ontwikkeld die de ziekte van Alzheimer in veel gevallen kan opsporen. In Amsterdam wil hij zijn test verder verbeteren door de hersenactiviteit te analyseren van mensen die de test gemaakt hebben. Het onderzoek vindt plaats in het kader van het gezamenlijke 'Fellowshipprogramma' voor talentvolle onderzoekers. Een initiatief van Alzheimer Nederland en de Engelse Alzheimer Society.

Een tijdige diagnose is belangrijk voor mensen met alzheimer. Het stelt ze in de gelegenheid hun toekomst te plannen en het geeft recht op hulp en ondersteuning. Het belang van een diagnose wordt nog groter als er in de toekomst medicatie wordt ontwikkeld tegen de ziekte.

Nieuwe geheugentest
Dr Javier Escudero Rodríguez heeft samen met zijn collega's een nieuwe visuele geheugentest ontwikkeld. De test bleek in veel gevallen onderscheid te kunnen maken tussen mensen in het beginstadium van de ziekte van Alzheimer en mensen zonder de ziekte. Om de resultaten van de test verder te verbeteren hebben de onderzoekers bij de deelnemers ook hun hersenactiviteit gemeten doormiddel van een EEG (Elektro-EncefaloGrafie). Een EEG meet deze activiteit via elektroden die op het hoofd worden geplakt.

EEG gegevens beter gebruiken
Javier wil in Amsterdam de reeds verzamelde EEG gegevens analyseren. De groep van prof. Jan Stam van het VUmc is hierin gespecialiseerd. Samen willen de onderzoekers de EEG gegevens gebruiken om te kijken naar welke delen van de hersenen het belangrijkste zijn bij het maken van de test en of hier verschillen te zien zijn bij mensen met en zonder Alzheimer. De normale uitkomsten van de EEG kunnen dit onderscheid niet goed maken, maar de onderzoekers hopen de uitkomsten te verbeteren met nieuwe wiskundige technieken.

Meerwaarde
De groep in Amsterdam is wereldleider in EEG analyse, en vergelijkbare expertise is nergens anders beschikbaar. De groep heeft een nieuwe methode ontwikkeld om de EEG data te beoordelen, daarbij wordt gekeken naar de verbindingen binnen hersengebieden. Deze nieuwe methode staat echter nog in de kinderschoenen en de uitgebreide kennis van Javier op het gebied van 'computer gebaseerd leren' kan helpen de techniek verder te verbeteren. Daarnaast zijn beide groepen van plan de samenwerking in de toekomst voort te zetten. Dit kan leiden tot grotere projecten in de toekomst. Daarom is dit project een win-win voor beide groepen.

Aanvrager: Dr Javier Escudero Rodríguez
Werkzaam bij: University of Edinburgh
Fellowship bij: Department of Clinical Neurophysiology VU University Medical Center
Start: februari 2016
Duur: 12 maanden
Gevraagde bijdrage aan Alzheimer Nederland: € 6.200

Herinneringen opslaan bij Alzheimer

Mensen met de ziekte van Alzheimer hebben vaak al in het begin van de ziekte last van geheugenproblemen. Het blijkt dat dingen die kort geleden zijn gebeurd wel in de hersenen worden opgenomen, maar al snel weer verloren gaan. Onderzoeker Dr. Iris Oren gaat onderzoeken wat er mis gaat. Daarvoor zijn zeer precieze metingen nodig die ze gaat leren in het Nederlandse Donders Instituut in Nijmegen. Door samen te werken hopen de onderzoekers bij te dragen aan de ontwikkeling van nieuwe medicatie en nieuwe manieren om de diagnose te stellen. Het onderzoek vindt plaats in het kader van het gezamenlijke 'Fellowshipprogramma' voor talentvolle onderzoekers. Een initiatief van Alzheimer Nederland en de Engelse Alzheimer Society. 

Wetenschappers over de hele wereld doen onderzoek naar het afnemende geheugen van mensen met alzheimer. De laatste onderzoeksresultaten laten zien dan herinneringen nog wel worden opgeslagen, maar niet meer gestabiliseerd worden. Daardoor gaan de net opgeslagen herinneringen alsnog verloren. Tijdens dit onderzoek wil dr. Iris Oren bekijken wat hier de oorzaak van is.

Verschillende hersencellen
We hebben verschillende soorten hersencellen, met verschillende taken. Dat herinneringen wel worden opgeslagen maar niet worden gestabiliseerd, is een aanwijzing dat een bepaalde groep hersencellen zijn werk niet goed doet. Tijdens dit onderzoek wordt bekeken of en zo ja waarom dit zo is. Daarvoor krijgen muizen minutieuze elektroden in de hersenen geïmplanteerd. Daarmee willen de onderzoekers naar de activiteit van individuele hersencellen kijken, terwijl de muizen iets nieuws leren. De resultaten van dit onderzoek worden vergeleken met de resultaten van hetzelfde onderzoek bij muizen met de ziekteprocessen van de ziekte van Alzheimer. De verschillen leren ons meer over de precieze gevolgen van de ziekte van Alzheimer, in het eerste stadium van de ziekte.

Meerwaarde van het onderzoek
Dr. Iris Oren heeft veel kennis over de veranderingen van hersencellen tijdens de ziekte van Alzheimer. Voor haar nieuwe onderzoek moet ze echter met hoge precisie de activiteit van individuele hersencellen meten. De groep van dr. Battaglia, van het Donders instituut in Nijmegen, is een van de weinige groepen ter wereld die deze technieken routinematig uitvoert. Dr. Battaglia voert op dit moment nog geen onderzoek naar alzheimer uit. Met dit fellowship worden toekomstige onderzoeken en samenwerkingen van zijn groep op dit gebied mogelijk.

Lange termijn
Met het project hoopt Iris bij te dragen aan behandelingen die het ziekteproces kunnen vertragen en uiteindelijk kunnen stoppen. Daarnaast kan haar onderzoek bijdragen aan de ontwikkeling van nieuwe geavanceerde hersenscans die specifiek gericht zijn op de onderzochte vroege symptomen van Alzheimer. Deze fase herkennen en dan een effectieve behandeling inzetten is het uiteindelijke doel van dit onderzoek. Binnen tien jaar moet duidelijk zijn of haar theorie inderdaad kan worden gebruikt bij medicijnontwikkeling en verbeteren van diagnostiek.

Aanvrager: Iris Oren
Werkzaam bij: University of Edinburgh
Fellowship bij: Dr. Battaglia, Donders Instituut, Radboud University
Start: feb 2016
Duur: 12 maanden
Gevraagde bijdrage aan Alzheimer Nederland: € 11.406

Kunst en veerkracht bij dementie

Is veerkrachtig om kunnen gaan met veranderingen belangrijk als je te maken krijgt met dementie? En heeft het maken van kunst invloed op de veerkracht en kwaliteit van leven van mensen met dementie? Deze vragen staan centraal in het onderzoek van de Britse Gill Windle. Ze zal deze vragen gaan onderzoeken in samenwerking met het Nederlandse EMGO+ Instituut in Amsterdam. Het onderzoek vindt plaats in het kader van het gezamelijke 'Fellowshipprogramma' voor talentvolle onderzoekers. Een initiatief van Alzheimer Nederland en de Engelse Alzheimer Society.

Helpt kunst?
Deze vraag wil Gill beantwoorden door 120 mensen met verschillende stadia van dementie een 12-weekse activiteit aan te bieden. Tijdens het programma van 2 uur per week maken de deelnemers zelf kunst of bekijken ze kunstwerken. Dit programma 'dementia and imagination' staat onder leiding van professionele kunstenaars. De inhoud van de activiteit is ontwikkeld samen met ervaren activiteiten begeleiders en mensen met dementie. De deelnemers krijgen drie maal een vragenlijst over onder andere eenzaamheid, kwaliteit van leven en door henzelf beschreven gewenste uitkomsten. De onderzoekers hopen dat mensen door de therapie op verschillende terreinen vooruitgaan.

Er is als veel onderzoek gedaan naar zaken die invloed hebben op het verloop van dementie. Voor dit onderzoek maakt Gill daarom gebruik van gegevens die al in Nederland en Wales zijn verzameld voor andere onderzoeken. Sommige verzamelde gegevens (zoals gegevens over de leefstijl, sociale interacties en hulpvraag) geven ook een indicatie over de veerkracht van de persoon met dementie. Daarom worden deze gegevens gebruikt om te kijken of dit invloed heeft op het verloop van de ziekte en of er verschillen zijn tussen deelnemers uit Wales en Nederland.

Wat is de meerwaarde?
Gill Windle: "Onze instituten lijken qua onderzoek heel erg op elkaar. Daarom kunnen we veel van elkaar leren. De kans is namelijk groot dat we tegen soortgelijke problemen en uitdagingen aanlopen. Daarbij kunnen we op deze manier ook in de toekomst beter samenwerken. Bij dit project is het natuurlijk ook heel interessant om ons succesvolle programma 'dementie en verbeelding' te vertalen naar de Nederlandse situatie. Ook levert het onderzoek veel kennis op over veerkracht. Wat is het precies en hoe kunnen we het bevorderen? Dat is kennis die heel snel ingezet kan worden om de situatie van mensen met dementie te verbeteren."

Aanvrager: Dr. Gill Windle
Werkzaam bij: Dementia Services Development Centre, Bangor University, Wales UK
Fellowship bij: EMGO+ Instituut in Amsterdam
Start: Mei 2016
Duur: 12 maanden
Gevraagde bijdrage aan Alzheimer Nederland: 12.500 euro

Betere ondersteuning afgestemd op behoeftes

Mantelzorgers geven aan dat ze vaak geen hulp of ondersteuning krijgen of dat deze niet goed is afgestemd op hun behoeftes. Tijdens dit onderzoek wordt dit in detail onderzocht. Waar gaat het goed en waar gaat het mis? En waarom gaat het dan mis? Het onderzoek wordt uitgevoerd in Nederland en Engeland om te kunnen profiteren van elkaars expertises.Het onderzoek vindt plaats in het kader van het gezamelijke 'Fellowshipprogramma' voor talentvolle onderzoekers. Een initiatief van Alzheimer Nederland en de Engelse Alzheimer Society.

Zoeken naar goede voorbeelden
Dr. Neil Chadborn (VK) en Marjolein van der Marck (Nl) gaan in beide landen verschillende mensen vragen naar de zorg en ondersteuning die geboden wordt. Zo gaan ze niet alleen praten met de zorgverleners en vrijwilligers, maar ook met mantelzorgers en mensen met dementie. Zo ontstaat een compleet beeld van de geleverde zorg en hoe dit wordt ervaren

Meerwaarde
Door het onderzoek in twee landen uit te voeren worden de voor- en nadelen van verschillende manieren van zorg leveren extra duidelijk. Verschillen zijn bijvoorbeeld dat er in Nederland meer mensen in verzorgingshuizen wonen. In Engeland moeten mensen sociale zorg veelal zelf bekostigen, waardoor vrijwilligers een belangrijker rol spelen. Daarnaast kunnen de onderzoekers profiteren van elkaars expertise. In Nijmegen is er veel ervaring met het vaststellen van kwetsbaarheid, het vaststellen van dementie en netwerkvorming van ondersteuning voor mensen met een dementie. In Nottingham is veel expertise op het gebied van de organisatie van ondersteuning door vrijwilligers.

Toekomst
Volgens de onderzoekers moet de zorg voor mensen met dementie onderdeel zijn van de algemene zorg voor ouderen. Daarmee moet het ook alle aspecten van het dagelijks leven bevatten; wonen, financiën, welzijn en fysieke en mentale zorg. Met het oog op de zeer diverse mogelijke wensen en behoeftes, is er behoefte aan een goed gecoördineerd netwerk van ondersteuning. Dit onderzoek moet inzicht geven in de organisatie van deze netwerken en in de factoren (stimulerend en belemmerend) om de organisatie te verbeteren. De resultaten moeten zorginstellingen helpen om uiteindelijke betere zorg op maat en ondersteuning te kunnen bieden.

Aanvrager: Neil Chadborn (UK) and Marjolein van der Marck (Netherlands)
Werkzaam bij: University of Nottingham (and vice versa)
Fellowship bij: Radboud university medical center (and vice versa)
Start: januari 2016
Duur: 12 maanden
Gevraagde bijdrage aan Alzheimer Nederland: 23.200

breingeld.jpg

Steun onderzoek

Internationale uitwisseling is belangrijk voor het onderzoek naar dementie. Het zorgt ervoor dan onderzoekers dezelfde kennis in handen krijgen om onderzoeken te doen en het voorkomt onnodige duplicatie van onderzoek. Toch is financiering van onderzoek in het buitenland, zeker voor jonge onderzoekers, nauwelijks mogelijk via overheid of andere fondsen. De onderzoeken op deze pagina zijn daarom volledig afhankelijk van bijdragen van donateurs van Alzheimer Nederland. Met uw bijdrage kunnen we deze onderzoeken mogelijk maken. Wordt ook donateur en maakt meer onderzoek mogelijk.

Steun het onderzoek naar dementie

 

Dit nieuwsbericht is gepubliceerd door