Ruim 9 ton voor innovatief onderzoek naar dementie

header onderzoeksnieuws - microscoop

Alzheimer Nederland heeft eind 2016 toegezegd negen onderzoeken te ondersteunen met in totaal €949.981. De onderzoeken hebben een hoog innovatief karakter en zijn gericht op het genereren van nieuwe kennis over dementie. De negen onderzoeken zijn divers van karakter. Van tweelingenonderzoek dat speurt naar risicofactoren voor dementie tot medicijnonderzoeken en onderzoek naar betere diagnostiek. Alle onderzoeken hebben als doel om bij te dragen aan een beter begrip van de ziekte, wat moet leiden tot doorbraken op het gebied van diagnostiek, preventie of behandeling.

De 9 onderzoeken

In het onderstaande overzicht leest u een korte samenvatting van de negen projecten die zijn gestart door een subsidie van Alzheimer Nederland.

totstandgekomen_beeldmerk_1.png

Verbindingen tussen hersencellen beschermen

Bij de ziekte van Alzheimer spelen schadelijke eiwitten een rol. Deze eiwitten beschadigen onder andere de verbindingen tussen hersencellen, de ‘synapsen’. Niet alle verbindingen tussen hersencellen zijn echter gevoelig voor deze schadelijke eiwitten. Wanneer we iets leren, veranderen de synapsen. Deze verandering beschermt tegen de schade van alzheimereiwitten.  

Tijdens dit onderzoek maken de onderzoekers gebruik van muizen waarbij alle verbindingen tussen hersencellen eruitzien alsof ze iets geleerd hebben. Uit eerder onderzoek blijkt dat deze muizen zoals verwacht ongevoelig zijn voor de schadelijke alzheimereiwitten. Tijdens dit onderzoek wordt gekeken waarom de verbindingen tussen hersencellen beschermd zijn. Deze kennis is belangrijk om in de toekomst therapieën of medicijnen te ontwikkelen om ook onze hersenen te beschermen tegen de gevolgen van de ziekte van Alzheimer.

Originele Titel: The AMPA-receptor that makes synapses vulnerable to amyloid-β
Hoofdonderzoeker: Dr. Helmut Kessels
Instituut: Netherlands Institute for Neuroscience, Synaptic Plasticity and Behaviour
Subsidie Alzheimer Nederland: € 100.000,-
Looptijd: jan 2017 – jan 2019

Oorzaken van hersenschade vaststellen

Dementie op latere leeftijd, na het 65e levensjaar, heeft vaak meerdere oorzaken. Zo hebben patiënten met de diagnose ziekte van Alzheimer vaak niet alleen schadelijke alzheimereiwitten in het brein, maar ook schade aan de bloedvaten in de hersenen. De optelsom van de gevolgen van deze processen bepaalt de ernst van de dementie. De onderzoekers willen deze gevolgschade meten met een speciale MRI. De eerste resultaten zijn hoopvol. Niet alleen de hersenschade, maar ook de oorzaak van de schade lijkt vastgesteld te kunnen worden. Als deze techniek echt werkt is het een doorbraak. Er is dan een nieuwe maat voor hersenschade in het brein. Dit is belangrijk voor een betere diagnose (vaststellen van de ziekte), prognose (vaststellen van de snelheid van de ziekte), en zelfs behandeling. Medicatie die nu in ontwikkeling is, kan dan namelijk precies worden ingezet bij de juiste patiënt.

Originele Titel: Disentangling brain damage due to Alzheimer’s and vascular disease using DTI
Hoofdonderzoeker: Prof. dr. Geert Jan Biessels
Instituut:  Brain Center Rudolf Magnus - UMC Utrecht
Medeonderzoeker: Marco Düring
Instituut:  University Munich, Institute for Stroke and Dementia Research
Subsidie Alzheimer Nederland: € 49.981,-
Looptijd: jan 2017 – jan 2019

De rol van afweercellen bij de ziekte van Alzheimer

De hersenen worden onder andere beschermd door speciale afweercellen. De laatste jaren wordt steeds meer bekend over de rol van deze cellen (microglia) bij de ziekte van Alzheimer. Waarschijnlijk verergeren ze het ziekteproces en misschien spelen ze zelfs een rol in het ontstaan van de ziekte. Tijdens dit onderzoek worden microglia uit gedoneerde hersenen gehaald. Van mensen zonder alzheimer en van mensen in verschillende stadia van de ziekte van Alzheimer. Het doel is om te kijken naar de verschillen tussen deze cellen. Hoe veranderen deze cellen tijdens de ziekte van Alzheimer? De onderzoekers hopen dat deze kennis, uiteindelijk kan worden gebruikt om de reactie van de afweercellen in goede banen te leiden. Uiteindelijk moet dat leiden tot medicatie die de ziekte kan voorkomen of vertragen.

Originele Titel: Epigenetic and transcriptional changes in plaque-associated human AD microglia.
Hoofdonderzoeker: Dr. Bart Eggen
Instituut:  University Medical Center Groningen, University of Groningen, Department of Neuroscience, section Medical Physiology
Subsidie Alzheimer Nederland: € 100.000,-
Looptijd: jan 2017 – jan 2019

 

Schade aan remmende hersenverbindingen

De miljarden hersencellen in het brein zijn met elkaar verbonden via speciale verbindingen en vormen zo een gigantisch netwerk. De verbindingen zelf zorgen voor de overdracht van signalen. Er zijn twee soorten verbindingen. Enerzijds verbindingen die zorgen voor stimulatie en anderzijds verbindingen die zorgen voor afremming. Eerder onderzoek naar de ziekte van Alzheimer richtte zich op vooral op de schade die alzheimereiwitten toebrengen aan de stimulerende verbindingen. Recent onderzoek laat echter zien dat ook de afremmende verbindingen worden aangetast. Mogelijk worden deze verbindingen al in een zeer vroeg stadium van de ziekte aangetast en speelt dit zelfs een rol bij de beschadiging van de stimulerende verbindingen.
Tijdens dit onderzoek wordt met geavanceerde microscopietechnieken bij alzheimermuizen gekeken naar de veranderingen die tijdens de ziekte optreden bij de remmende zenuwverbindingen. Dit leidt hopelijk tot behandelingsstrategieën om de vroege veranderingen van de remmende verbindingen te herstellen.

Originele Titel: Amyloid β-induced pathology of inhibitory synapses
Hoofdonderzoeker: Utrecht University, Synaptic Physiology Lab, Biology department
Instituut:  Dr. Corette Wierenga
Subsidie Alzheimer Nederland: € 100.000,-
Looptijd: jan 2017 – jan 2019

Verspreiding van schadelijke eiwitten door alzheimer

Bij de ziekte van Alzheimer ontstaan twee schadelijke eiwitten. Eén eiwit zorgt voor schade buiten de hersencellen en een ander eiwit zorgt voor schade in de hersencellen. Dit laatste eiwit, het eiwit Tau, wordt bij alzheimer vaak eerst gezien in één hersengebied. Daarna breidt het zich uit naar gezonde delen van het brein, via een min of meer vast patroon. Hierdoor ontwikkelt de patiënt steeds meer symptomen. Hoe dit eiwit gezonde cellen besmet en zich uitzaait is onduidelijk. Met deze studie willen de onderzoekers de processen binnen zenuwcellen blootleggen die hieraan bijdragen. Als we deze processen beter begrijpen, kunnen we middelen inzetten die de uitzaaiing van Tau verhinderen. Daarmee zou het ziekteverloop van alzheimer in een vroeg stadium kunnen worden afgeremd.

Originele Titel: Defective endosome traffic in tau aggregation and spreading
Hoofdonderzoeker: Dr. Jan van Weering
Instituut:  VU Medical Center, dept. Clinical Genetics
Subsidie Alzheimer Nederland: € 100.000
Looptijd: jan 2017 – jan 2019

 

Tweelingenstudie; De omgeving en het ontstaan van alzheimer

Het DNA is een code die zorgt voor de productie van eiwitten. Het DNA van iedereen is een beetje verschillend, met de uitzondering van tweelingen. Tweelingen hebben hetzelfde DNA en zijn daarmee heel interessant voor onderzoek. Als de ene tweeling de ziekte van Alzheimer krijgt en de andere (nog) niet, is de omgeving daarvoor verantwoordelijk. Tijdens dit onderzoek worden 100 gezonde tweelingparen van 60 tot 90 jaar onderzocht. Via uitgebreid onderzoek van onder andere bloed, bloedvaten, hersenvocht en hersenscans wordt gekeken of er verschillen zijn. Zo zijn mogelijk maar bij één tweeling de eerste signalen zichtbaar die wijzen op de ziekte van Alzheimer. Dit wijst dan op verschillen in de omgeving of op kleine verschillen in de productie van eiwitten door het DNA. Tijdens dit onderzoek proberen de onderzoekers dan de oorzaken van dergelijke verschillen te ontrafelen. Hopelijk levert dit kennis op voor vroegtijdige behandelingen. 

Originele titel: Genetic and environmental influences on early AD biomarkers: a twin approach
Hoofdonderzoeker: Dr. Anouk den Braber
Instituut:  VU University medical center, Alzheimer center
Subsidie Alzheimer Nederland: € 50.000,-
Looptijd: jan 2017 – jan 2019

 

Inzetten ‘PDE-remmers’ voor de behandeling van Alzheimer

In veel diermodellen zijn zogenaamde ‘PDE-remmers’ in staat om het functioneren van de hersenen te verbeteren. Er zijn echter veel verschillende vormen van dit middel. Tijdens dit onderzoek wordt bij muizen gekeken welk middel ingezet moet worden en in welk stadium van de ziekte van Alzheimer. Afhankelijk van de resultaten van deze studie kan hopelijk worden gestart met de ontwikkeling van een medicijn. Lastig is dat de werking van het medicijn specifiek moet zijn voor de hersenen, want deze middelen hebben in andere organen andere gevolgen. Dit kan vervolgens tot (ernstige) bijwerkingen leiden. Mogelijk ligt de toekomst van dit medicijn daardoor bijvoorbeeld niet in een tablet of injectie, maar moet bijvoorbeeld gentherapie worden ontwikkeld, om de PDE-remmer direct door hersencellen zelf te laten maken.

Originele Titel: Targeting cAMP-specific PDE for Alzheimer’s disease
Hoofdonderzoeker: Dr. Jos Prickaerts
Instituut:  Universiteit Maastricht, afd. Psychiatrie en Neuropsychologie
Subsidie Alzheimer Nederland: € 200.000,-
Looptijd: jan 2017 – jan 2021
* Dit onderzoek is geadopteerd door de Regionale Afdelingen van Alzheimer Nederland, ter waarde van € 100.000,-

Erfelijke oorzaken van witte stof beschadigingen van de hersenen

De zogenaamde ‘witte stof’ van de hersenen bevat de uitlopers van zenuwcellen. Het is daarmee als het ware de bedrading van het brein. De witte stof raakt tijdens het ouder worden vaak beschadigd. Met het toenemen van het aantal beschadigingen, neemt de efficiëntie van de hersenen af. Hierdoor wordt nadenken, dingen uitvoeren en je zaken herinneren moeilijker. Men denkt dat schade aan de bloedvaten een belangrijke oorzaak is voor witte stof schade. Er zijn echter ook erfelijke aandoeningen die kunnen leiden tot beschadigingen van de witte stof. De gevolgen van deze erfelijke witte stofziekten kunnen erg lijken op dementie.
Tijdens dit onderzoek wordt het DNA onderzocht van mensen met veel witte stof afwijkingen op jongere leeftijd. Bij hen wordt gekeken of er sprake is van één van de 26 bekende erfelijke witte stof afwijkingen. Daarnaast wordt gekeken of er nieuwe erfelijke oorzaken gevonden kunnen worden. Dit onderzoek kan daarmee bijdragen aan een betere diagnostiek. Daarnaast kunnen nieuwe genetische afwijkingen inzicht geven in de ziekteprocessen die betrokken zijn bij het ontstaan van witte stof afwijkingen bij dementie.

Originele Titel: Genetic defects in dementia with white matter hyper intensities (WMHs)
Hoofdonderzoeker: Dr. Laura Donker Kaat
Instituut:  Leids Universitair Medisch Centrum, afd. Klinische genetica
Subsidie Alzheimer Nederland: € 50.000,-
Looptijd: jan 2017 – jan 2019

Herkennen van vaatschade door alzheimereiwit

De ziekte van Alzheimer wordt gekenmerkt door neerslagen van het giftige alzheimereiwit amyloid. Dit kan veroorzaakt worden door teveel aanmaak van het eiwit of een verminderde afvoer. In het laatste geval hoopt het eiwit zich ook vaak op rond de bloedvaten in het hersenen. Daar kan het amyloid zorgen voor vaatschade en bloedingen. In eerder onderzoek vonden de onderzoekers dat niet alleen ophopingen van amyloid, maar nog 29 andere eiwitten rond de wanden van bloedvaten. Tijdens dit onderzoek wordt gekeken naar de rol van deze andere eiwitten bij de afvoer van amyloid. Mogelijk kan één van de eiwitten gaan dienen als aanwijzing voor schade aan de bloedvaten door amyloid. Dat is op termijn belangrijk voor het ontwikkelen van een diagnostische test en voor de behandeling van de vaatschade door amyloid.

Originele Titel: Possible biomarkers for Cerebral Amyloid Angiopathy (CAA) and its pathogenesis.
Hoofdonderzoeker: Prof. dr. Annemieke Rozemuller
Instituut:  VU Universitair Medisch Centrum, afd. Pathologie
Subsidie Alzheimer Nederland: € 200.000
Looptijd: jan 2017 – jan 2021

breingeld.jpg

Steun onderzoek

Vernieuwend onderzoek is nodig om doorbraken te forceren in het onderzoek naar dementie. Toch krijgt dit type onderzoek, waarvan patiënten pas op langere termijn kunnen profiteren, nauwelijks financiering via overheid of andere fondsen. De onderzoeken op deze pagina zijn daarom volledig afhankelijk van bijdragen van donateurs van Alzheimer Nederland. Met uw bijdrage kunnen we deze unieke en innovatieve onderzoeken mogelijk maken. Wordt ook donateur en maak meer onderzoek mogelijk.

Steun het onderzoek naar dementie

 

Dit nieuwsbericht is gepubliceerd door