Buiten onze subsidierondes om maken we ook onderzoek mogelijk door samen te werken met de vijf Alzheimer Centra in Nederland (Alzheimer Centrum Limburg, Alzheimercentrum Amsterdam, Radboud Alzheimer Centrum, Alzheimercentrum Erasmus MC en Alzheimercentrum Groningen). Daarnaast werken we samen met de andere onderzoekscentra in Nederland om zo het onderzoek naar dementie te versterken.

Onderzoek in 2018

In 2018 hebben we zo meer dan €925.000 kunnen toekennen aan de volgende onderzoeken en projecten:

Primair progressieve afasie, van kliniek tot begeleiding (extra toekenning)

Primaire progressieve afasie (PPA) is een vorm van dementie waarbij een taalstoornis het eerste symptoom is. Andere mentale capaciteiten, zoals geheugen, uitvoer van taken en concentratie blijven in het begin van de ziekte relatief behouden.

De ziekte is weer onder te verdelen in drie varianten: Semantische dementie (SD), Primaire progressieve niet-vloeiende aphasie en Logopenische progressieve afasie (LPA). Deze ziekten hebben eigen kenmerken, maar recent onderzoek laat zien dat een grote groep patiënten niet in te delen is in een van deze drie groepen. Deze ‘vierde variant’ wordt aangeduid als ‘mixed PPA’.

In dit onderzoek willen de onderzoekers de vroegdiagnostiek van de varianten van PPA verbeteren door onderzoek naar;

  • Symptomen en neuropsychologisch onderzoek
  • Hersenscans (MRI en PET)
  • Biomarkers (serum, liquor)

De onderzoekers willen door de onderliggende ziekteprocessen vast te stellen, het mogelijk maken om de juiste (toekomstige) behandeling in een zo vroeg mogelijk stadium te starten.

Aanvrager: prof. dr. John van Swieten
Instituut: Alzheimer Centrum zuid west Nederland
Bijdrage: € 93.203
Start: 2018

Hersenreserve

Veel mensen met dementie hebben de vraag; ‘Wat kan ik verwachten?’. Op deze vraag hebben dokters op dit moment geen afdoende antwoord. In de loop van de tijd gaan mensen met alzheimer achteruit, tot zij uiteindelijk hun zelfstandigheid en identiteit verliezen. Het tempo waarin mensen achteruit gaan, hun geheugen en hun herinneringen verliezen, verschilt van persoon tot persoon. Op dit moment is het nog nauwelijks te voorspellen bij wie de ziekte razendsnel huishoudt, en wie relatief lang stabiel blijft.

De meeste onderzoeken zijn op zoek naar voorspellers van een snelle achteruitgang. Hier kijken de onderzoekers heel anders naar de vraag. Ze gaan op zoek naar beschermende factoren: welke factoren helpen om het ziekteproces te vertragen? Het kan zo zijn dat leefstijl een rol speelt. Uit onderzoek bij gezonde ouderen, weten we dat mentaal en lichamelijk actief helpt om de hersenen gezond te houden en dementie te voorkómen. Oók als je er op latere leeftijd mee begint. Maar helpt het ook om het proces te vertragen als er eenmaal sprake is van dementie? Dat weten we nog niet.

In dit project gaan de onderzoekers op zoek naar factoren die de ziekte van Alzheimer vertragen. Als het lukt, dan heeft dat directe impact op de praktijk van alledag. Dokters kunnen dan een betere uitspraak doen over wat patiënten kunnen verwachten (wanneer moet ik denken aan dagopvang? Verpleeghuisopname?) en kunnen gerichte adviezen geven om het ziekteproces te vertragen.

Aanvrager:  Dr. Rik Ossenkoppele
Instituut:  Alzheimercentrum Amsterdam
Bijdrage: € 200.000 (inclusief jaarbijdrage aan centrum)
Start: 2018

Originele titel: Voorkomen of vertragen van Alzheimer door hersenreserve

Activiteiten thuis voor mensen met dementie

Het doel van het project is om de effectiviteit en kosteneffectiviteit te bepalen van een methode om mantelzorgers van mensen met dementie te trainen om mensen met dementie die thuis wonen activiteiten aan te bieden. De training bestaat uit;

  1. effectieve communicatie;
  2. hanteren van moeilijk gedrag;
  3. omgaan met de last van het mantelzorgen;
  4. stimuleren van de persoon met dementie om activiteiten te ondernemen

De interventie wordt aangeboden door zorgverleners van ontmoetingscentra en dagactiviteitencentra voor mensen met dementie.

Aanvrager:  Prof. dr. E.J.A. Scherder (Hoofdaanvrager)
Instituut: Vrije Universiteit Amsterdam
Bijdrage: € 10.000
Start: 2018

Originele titel: Mantelzorger ondersteuning met activiteiten thuis voor mensen met dementie (MOMANT)

Bijzonder hoogleraar Juridische bescherming van ouderen

Het College van Bestuur van de VU heeft mr. dr. Kees Blankman tot bijzonder hoogleraar Juridische bescherming van ouderen en meerderjarigen met beperkingen benoemd. Alzheimer Nederland ondersteunt deze aanstelling met een zogenaamde Baretvergoeding van 10.000 euro per jaar voor de periode 1 februari 2019 tot en met 31 januari 2023.

Aanvrager:  mr. dr. Kees Blankman
Instituut:  VU
Bijdrage: € 50.000
Start: 2018

Ad-on studies dementie

In het Erasmus MC Alzheimer Centrum worden verschillende onderzoeken mogelijk gemaakt naar dementie. Bijdragen van donateurs worden gebruikt om deze onderzoeken uit te breiden met bijvoorbeeld meer deelnemers of door deelnemers langer te volgen. Dit vergroot de kans dat de onderzoeken een belangrijk resultaat opleveren aanzienlijk.

Aanvrager: prof. dr. John van Swieten
Instituut: Alzheimer Centrum zuid west Nederland
Bijdrage: € 
16.000 aan Parkinson onderzoek
Bijdrage: € 17.064 aan Alzheimer onderzoek
Bijdrage: € 10.555 aan Lewy Body Dementie onderzoek
Bijdrage:
1.872 aan Creutzfeld Jacob onderzoek
Bijdrage:
€ 64.487 aan Frontotemporale dementie onderzoek

 

Dieetonderzoek

De laatste jaren is veel onderzoek gedaan naar het effect van voeding op verouderingsprocessen van (hersen)cellen. Hieruit blijkt dat er factoren bestaan die mensen mogelijk beschermen tegen het ontstaan van dementie. Gezond leven en gezonde voeding zijn daarbij erg belangrijk.

Onderzoekers van het Alzheimercentrum zuidwest Nederland proberen te achterhalen of er specifieke beschermende stoffen in voeding zitten, die beschermend kunnen werken in het ontstaan of vertragen van de ziekte van Alzheimer. Uit onderzoek blijkt namelijk dat gezond minder eten, beter bekend als dieetrestrictie, levensverlengend werkt bij ondere andere muizen, apen en mensen. Bij dieetrestrictie wordt de hoeveelheid voeding verminderd tot zeventig procent en wordt gelet op de vitaminen en mineralen die de voeding bevat.

Beschermende stoffen

Vanwege het constante hongergevoel is een dieetrestrictie met dertig procent bij mensen niet haalbaar. Maar de onderzoekers verwachten dat een beperking van specifieke voedingsstoffen waarschijnlijk een vergelijkbaar effect zal geven.  Het doel is om na te gaan welke stoffen beschermend werken bij het ontstaan van Alzheimer. Hiervoor worden verschillende diëten getest op muizen die de ziekte hebben. De dieten bevatten verschillende samenstellingen van onder andere aminozuren, vetzuren en vitamine D. Wanneer bekend is welke voedingsstoffen Alzheimer mogelijk kunnen uitstellen, kan een passend dieet worden ontwikkeld.

Belangrijk onderzoek

Het is van groot belang om meer te weten te komen over zowel de onderliggende ziekmakende genen als de effecten uit de omgeving op de ziekte. Daarom willen de onderzoekers ook in kaart brengen welke genen en omgevingsfactoren invloed hebben op de ziekte van Alzheimer, en wat het effect van dieetrestrictie hierop zou kunnen zijn. Dit doen ze met behulp van zeer geavanceerde technieken om het DNA in kaart DNA-sequentietechnieken. Met deze kennis kan de ziekte van Alzheimer vertraagd, behandeld en mogelijk ook genezen worden.


Aanvrager: prof. dr. John van Swieten
Instituut: Alzheimer Centrum zuid west Nederland
Bijdrage: € 
23.000
Start: 2018

Genetische defecten erfelijke alzheimer

Slechts zo’n 5% van de gevallen van Alzheimer op jonge leeftijd is erfelijk. Dat wil zeggen 1 gen veroorzaakt de ziekte. Onderzoekers denken dat nog niet alle oorzaken van erfelijke alzheimer gevonden zijn.

Tijdens dit onderzoek wordt het DNA van familieleden met en zonder alzheimer op jonge leeftijd met elkaar vergeleken. Omdat familieleden veel DNA met elkaar gemeen hebben heeft deze aanpak een groot voordeel. Genen die zowel bij mensen met als zonder de ziekte voorkomen, spelen geen grote rol. Zo blijven genen over die alleen voorkomen bij mensen met Alzheimer. Tijdens dit onderzoek wordt gekeken of die genen de ziekte van Alzheimer kunnen veroorzaken,

Het vinden van erfelijke oorzaken van alzheimer, levert niet alleen een test op die familieleden zekerheid geeft, maar geeft ook inzicht in de ziekte. Verder onderzoek kan inzicht geven hoe het gen de ziekte kan veroorzaken en hopelijk ook hoe dit proces kan worden gestopt. Dat kan medicijnen opleveren voor zowel mensen met een erfelijke als een niet-erfelijke vorm van Alzheimer.

Aanvrager: prof. dr. John van Swieten
Instituut: Alzheimer Centrum zuid west Nederland
Bijdrage: € 
208.240  
Start: 2019
Duur: 48 maanden
Originele titel: 
Identificatie nieuwe genetische defecten bij erfelijke vorm ziekte van Alzheimer

Muziektherapie tegen veranderd gedrag

Veranderd gedrag zoals agitatie, agressie, roepen en dwalen hebben grote impact op iemand met dementie en zijn omgeving. Deze symptomen worden vaak behandeld met medicijnen, maar die hebben geregeld bijwerkingen. Muziektherapie is een behandeling voor deze problemen, zonder de bijwerkingen van medicatie.

Mensen onthouden muziek vaak langer dan andere herinneringen. Vandaar dat behandelingen met muziek of muziektherapie vaak worden ingezet bij gedragsveranderingen. Het effect van muziektherapie is echter nog onvoldoende bewezen, waardoor er nog vaak wordt bezuinigd op deze vorm van therapie. .

Het verpleeghuis waar de onderzoekers werken heeft momenteel meer dan 100 bewoners met dementie die individuele muziektherapie krijgen van 9 muziektherapeuten. Dit grote aantal muziektherapeuten is een unieke kans voor verder wetenschappelijk onderzoek.

Deze studie wordt de grootste studie naar muziektherapie tegen gedragsveranderingen, slaapproblemen en effecten op welbevinden. Zo hopen de onderzoekers het bewijs te leveren dat nodig is voor vergoeding van deze vorm van therapie.

Aanvrager:  Vanusa Baroni Caramel
Instituut:  VU
Bijdrage: € 
16.500
Start: 2018
Duur: 48 maanden
Originele titel: Effecten van individuele muziektherapie bij verpleeghuisbewoners met dementie

MijnEigenOnderzoek / MyOwnResearch

De samenwerkende Gezondheidsfondsen (SGF) hebben met het gezamenlijke programma ‘Beter Gezond’, een project mogelijk gemaakt dat patiënten, onderzoekers en bedrijven helpt meer waarde te halen uit het zelfonderzoek van patiënten naar gezondheid.

Het doel van het project is om de grote inzet en vindingrijkheid van patiënten waarmee zij zelf iets ondernemen om hun eigen gezondheid te verbeteren, te ondersteunen met een passende methodische aanpak. Op deze manier krijgen individuele patiënten sneller uitsluitsel of een gekozen aanpak voor hem of haar  werkt. Tegelijk levert dit ook bruikbare medisch-wetenschappelijke resultaten op.  De veronderstelling is dat op deze manier aanzienlijk sneller relevante kennis wordt ontwikkeld dan met de gebruikelijke onderzoeksmethoden, en dat werkzame therapieën en producten sneller getoetst worden en hun weg vinden in de praktijk.

De aanpak van MijnEigenOnderzoek wordt toegepast op de veelvoorkomende combinatie van vermoeidheid- en buikklachten, waarbij een behandeling met probiotica en een ander supplement mogelijk uitkomst  biedt voor de patiënt. Er is namelijk steeds meer bekend over het belang van een goede darmgezondheid voor het functioneren van het brein. De behandeling verschilt per patiënt en wordt afgestemd op de samenstelling van de darmflora en de wensen van de patiënt, in een dialoog tussen patiënt en huisarts. Ook het meten van de effecten verschilt per patiënt omdat patiënten zelf kunnen aangeven wat ze met de behandeling willen bereiken (bijvoorbeeld minder moe, minder pijn, beter slapen).  MijnEigenOnderzoek maakt een persoonlijke benadering mogelijk die snel leidt tot verbetering van kwaliteit van leven. In onderstaande animatie krijgt u een levendig beeld van het project. MijnEigenOnderzoek werft deelnemers onder de achterban van de meewerkende gezondheidsfondsen, waaronder mantelzorgers van mensen met dementie.

Aanvrager: dr. Anje A. te Velde
Instituut: Amsterdam UMC
Bijdrage van Alzheimer Nederland: € 
60.000
Totale budget:
2,6 miljoen
Start: 2018
Duur: 36 maanden
Originele titel: MijnEigenOnderzoek / MyOwnResearch.

Overige onderzoeken binnen het Deltaplan Dementie

Naast deze extra onderzoeken maakte Alzheimer Nederland nog een onderzoek mogelijk, dat valt binnen het Deltaplan Dementie.

deltaplan-dementie-logo.png

PRECODE; Voorkomen, herkenning en zorg, dementie op jonge leeftijd (extra toekenning)

In Nederland is het onbekend hoe vaak dementie op jonge leeftijd (onder de 65 jaar) voorkomt en welke vormen van dementie voorkomen. Inzicht in de huidige cijfers en de kenmerken van deze specifieke doelgroep is essentieel voor het ontwikkelen van een adequaat en toegesneden zorgaanbod. De doelstellingen van dit onderzoek zijn daarom:

  • Bepalen hoeveel mensen met dementie op jonge leeftijd er zijn en aan welke vormen van dementie zij lijden.
  • Inzicht verkrijgen in de vroege signalen van dementie op jonge leeftijd en de toegang die mensen hebben tot diagnose en de zorg na de diagnose.

Met de beantwoording van deze vragen zal het project bijdragen aan het verbeteren van de tijdige herkenning van dementie op jonge leeftijd en het optimaliseren van een adequaat en toegesneden zorgaanbod voor deze bijzondere doelgroep.

Aanvrager: Prof. dr. Marjolein de Vugt
Instituut: Alzheimer Centrum Limburg
Bijdrage: € 154.910,54
Start: 2018
Duur: 48 maanden
Originele titel: Prevalence REcognition and Care pathways in young Onset Dementia

Onderzoek in 2017

In 2017 hebben we zo bijna € 1,5 miljoen kunnen toekennen aan de volgende onderzoeken en projecten:

Hersenonderzoek.nl

Hersenonderzoek.nl is een niet-commercieel initiatief van Alzheimer Nederland, Hersenstichting en VUmc Alzheimercentrum. We bundelen onze krachten en expertise om Nederlanders te vragen om deel te nemen aan dementieonderzoek.

Wereldwijd is er namelijk een groot tekort aan gezonde deelnemers aan onderzoek en deelnemers in een vroeg stadium van dementie. Dit is belangrijk, want volgens de laatste inzichten begint hersenschade bij dementie namelijk al heel vroeg in het ziekteproces, soms wel 15 tot 20 jaar voorafgaand aan de eerste klachten. Onderzoeken naar nieuwe behandelingen richten zich daarom steeds vaker op de vroege fasen van het ziekteproces, wanneer er nog geen of beperkte klachten zijn.

Via hersenonderzoek.nl kunnen mensen zich gemakkelijk en op een laagdrempelige manier inschrijven als potentiële deelnemer aan onderzoek. Na inschrijving blijven deelnemers op de hoogte van hersenonderzoek en ontvangen ze vrijblijvend uitnodigingen voor onderzoeken.  Zo kan iedereen in Nederland een steentje bijdragen aan het vinden van een oplossing voor hersenziekten. 

Aanvrager: Dr Niels Prins
Instituut: Alzheimercentrum VUmc
Bijdrage: € 423.903*
Start: 21 september 2017
* Dit bedrag is mede afkomstig uit de opbrengst van de Alzheimer Rally, andere fondsenwervende activiteiten, de jaarlijkse basissubsidie van € 95.000 aan het Alzheimercentrum en de bijdrage aan dit project via het Deltaplan Dementie.

Primaire progressieve afasie, van kliniek tot begeleiding

Primaire progressieve afasie (PPA) is een vorm van dementie waarbij een taalstoornis het eerste symptoom is. Andere mentale capaciteiten, zoals geheugen, uitvoer van taken en concentratie blijven in het begin van de ziekte relatief behouden.

De ziekte is weer onder te verdelen in drie varianten: Semantische dementie (SD), Primaire progressieve niet-vloeiende aphasie en Logopenische progressieve afasie (LPA). Deze ziekten hebben eigen kenmerken, maar recent onderzoek laat zien dat een grote groep patiënten niet in te delen is in een van deze drie groepen. Deze ‘vierde variant’ wordt aangeduid als ‘mixed PPA’.

In dit onderzoek willen de onderzoekers de vroegdiagnostiek van de varianten van PPA verbeteren door onderzoek naar;

  • Symptomen en neuropsychologisch onderzoek
  • Hersenscans (MRI en PET)
  • Biomarkers (serum, liquor)

De onderzoekers willen door de onderliggende ziekteprocessen vast te stellen, het mogelijk maken om de juiste (toekomstige) behandeling in een zo vroeg mogelijk stadium te starten.

Aanvrager: prof. dr. John van Swieten
Instituut: Alzheimer Centrum zuid west Nederland
Bijdrage: € 38.760
Start: 2018

Genetisch onderzoek naar semantische dementie

Semantische dementie is een bijzondere vorm van dementie, waarbij iemand de betekenis van woorden geleidelijk verliest. De taal is vloeiend, maar inhoudsarm, waarbij inhoudswoorden (bijv. ‘auto’ of ‘vork’) worden vervangen door bijvoorbeeld ‘jeweetwel’. Ook het herkennen van voorwerpen wordt bij deze vorm van dementie steeds lastiger. De meeste patiënten ontwikkelen de eerste verschijnselen rond het zestigste jaar. Na ca. 5 - 7 jaar begrijpt de patiënt nog maar weinig, met een ernstig psychisch isolement tot gevolg. De patiënt overlijdt na ca. 10 jaar in een ernstig stadium van dementie.

Met nieuwe technieken kan het DNA van mensen heel snel in kaart worden gebracht. Met deze techniek (whole exome sequencing) vonden de onderzoekers eerder de genetische oorzaak van een vorm van parkinsonisme. Bij dit onderzoek zet het Alzheimer Centrum zuidwest Nederland de techniek in om de genetische oorzaak van semantische dementie te achterhalen.

Over de oorzaak van dit ziektebeeld is nog veel onbekend. Het is heel waarschijnlijk dat meerdere erfelijke eigenschappen in samenwerking met factoren in de omgeving verantwoordelijk zijn voor het ontstaan. Door onderzoek te doen naar deze erfelijke eigenschappen, in combinatie met onderzoek naar de ziekteverschijnselen in de hersenen willen de onderzoekers het ziekteproces ontrafelen. De kennis van dit onderzoek kan hopelijk gebruikt worden om een behandeling voor deze ziekte te ontwikkelen.

Aanvrager: Prof. dr. John van Swieten
Instituut: Alzheimer Centrum zuid west Nederland
Bijdrage: € 79.221
Start: juli 2017
* Dit bedrag is afkomstig uit de opbrengst van de 2bike4alzheimer 2016

Polikliniek dementie voor migranten

De grote groep eerste generatie niet-Westerse migranten die in de jaren zeventig naar Nederland kwam, zal de komende jaren vergrijzen. Doordat risicofactoren voor dementie bij deze groep vaker voorkomen, hebben zij een verhoogde kans op dementie. Geheugenpoliklinieken zijn echter niet voorbereid op deze groep niet-Westerse patiënten, die met culturele verschillen, een taalbarrière en relatieve onbekendheid met de aandoening om een andere aanpak vragen.

De onderzoekers richten zich allereerst op het verbeteren van de diagnostiek bij niet-Westerse migranten, door de ontwikkeling van diagnostische testen die niet afhankelijk zijn van culturele achtergrond.

Het tweede doel is het verbeteren van de kwaliteit van leven van niet-Westerse mensen met dementie en hun mantelzorgers, door gebruik te maken van oplossingsgerichte therapie die onafhankelijk is van iemands culturele achtergrond. De behandeling bestaat uit ongeveer vijf sessies. Niet-Westerse mensen met dementie en hun mantelzorgers hebben direct baat bij dit onderzoek: naast een betere diagnose (en daardoor betere mogelijkheden voor begeleiding), is de behandeling direct toepasbaar in de thuissituatie kan deze zorgen voor een snelle, positieve verandering.

Aanvrager: Dr. Janne Papma
Instituut: Alzheimer Centrum zuid west Nederland
Bijdrage: € 34.349*
Start: januari 2018
* Dit bedrag is afkomstig uit de opbrengst van de actie ‘Headfirst 2016’

Genetisch onderzoek naar dementie

Dit onderzoek van het Alzheimercentrum zuidwest Nederland sluit aan bij het Europese onderzoek PERADES dat uitgevoerd wordt aan het Erasmus MC. Subsidie voor dit project is in 2014 toegekend. Dankzij deze bijdrage kon het project worden voortgezet.

Aanvrager: Prof. dr. John van Swieten
Instituut: Alzheimer Centrum zuid west Nederland
Bijdrage: € 60.695*
Start: Juni 2017
Originele titel: Epigenetisch onderzoek naar de ziekte van Alzheimer
* Dit bedrag is afkomstig uit de opbrengst van 10.695 euro uit een actie van Nina en Danielle van de Klundert en de bijdrage van 50.000 euro van een Major Donor.

Bloeddrukvariatie bij de ziekte van Alzheimer (verlenging)

Het is bekend dat cardiovasculaire factoren een rol spelen bij de ziekte van Alzheimer. Een van deze factoren is de bloeddruk. Recent onderzoek heeft laten zien dat we bij het onderzoeken van de bloeddruk meer rekening zouden moeten houden met het effect van bloeddrukschommelingen, in plaats van alleen naar de gemiddelde bloeddruk te kijken. Het is nog onbekend hoe deze bloeddrukschommelingen eruit zien bij mensen met de ziekte van Alzheimer en bij ouderen met beginnende geheugenklachten.

Om hier meer inzicht in te krijgen gaan wij de gegevens van ouderen die bij het Radboud Alzheimer Centrum op de geheugenpoli komen nader onderzoeken. Een deel van deze mensen zullen thuis extra bloeddrukmetingen gaan doen. We willen het verband tussen bloeddrukschommelingen en het geheugen onderzoeken in 350 patiënten en het verband met hersenschade in 130 patiënten.

Daarnaast gaan we onderzoek doen naar nilvadipine, een bloeddrukverlagend medicijn dat het geheugen van patiënten in een voorstadium van dementie verbetert. Dit doen we in de zogenaamde NILVAD trial: een Europees multicentrum onderzoek waarbij 250 patiënten het middel voor 18 maanden toegediend krijgen. Nog eens 250 patiënten krijgen gedurende dezelfde periode een placebo. Wij gaan kijken wat het effect is van nilvadipine op bloeddrukschommelingen gedurende die 18 maanden. Daarnaast doen wij binnen het Radboud Alzheimer Centrum bij 58 patiënten die vanuit ons centrum deelnemen nog extra (thuis-)bloeddrukmetingen en meten we de hersendoorbloeding. Hiermee kunnen we kijken naar het effect van bloeddrukschommelingen op schommelingen in de hersendoorbloeding en naar het effect dat nilvadipine hierop heeft.

Aanvrager: Dr. Jurgen Claassen
Instituut: Radboud Alzheimer Centrum
Bijdrage: : € 45.482
Start: 2015
Duur: 48 maanden
Originele titel: Blood pressure variability and Alzheimer’s disease

Hersenonderzoek naar effect bescherming bloedvaten

Tijdens het ´preDIVA´ onderzoek van 2005 tot 2015, werd gekeken of dementie voorkomen kan worden bij 70+ers. Hiervoor werd gekeken naar het effect van intensieve vaatzorg. Dit bestond uit een controle van viermaal per jaar bij de huisarts. Hierbij werd gekeken of de bloeddruk, het cholesterol of het lichaamsgewicht verlaagd moeten worden, of er sprake is van suikerziekte, en of de betrokkene moet stoppen met roken en/of meer bewegen. Een andere groep werd begeleid door de eigen huisarts, zonder extra bezoeken aan de praktijkondersteuner.

Na het preDIVA onderzoek bleek dat mensen van 70+ geen baat hebben bij deze intensieve zorg van de huisarts. Het aantal mensen met dementie is deze groep was namelijk niet lager dan in de groep die gewone zorg kreeg. Toch leken er kleine verschillen te zijn. En die kleine verschillen geven mogelijk aanwijzingen voor een effectiever preventieprogramma, dan waarschijnlijk op jongere leeftijd moet worden ingezet.

Via deze subsidie kan een consulent worden aangenomen. De consulent zal via een zorgvuldige, stapsgewijze procedure deelnemers van het preDIVA onderzoek informeren en uitnodigen zich te registreren als breindonor bij de Nederlandse Hersenbank. Wanneer voldoende deelnemers van het onderzoek zich aanmelden als breindonor, dan ontstaat een bank van hersenmateriaal die informatie op zal leveren over de effecten van preventie op beschadigingen in de hersenen. Deze beschadigingen zijn mogelijk een voorbode van dementie.

Aanvrager: Dr. Edo Richard
Instituut: Radboud Alzheimer Centrum / VUmc Alzheimer Centrum
Bijdrage: € 15.117
Start: oktober 2017
Duur: 12 maanden

Instrumentsubsidie: uitbreiding stamcel-laboratorium

Met deze subsidie wordt apparatuur aangeschaft voor stamcelonderzoek. Het gaat om:

  • Een speciale werkruimte (Flowkast) om veilig en in een optimale omgeving te kunnen werken met menselijk hersenmateriaal.
  • Een stoof om menselijke hersencellen te kweken, in een omgeving met optimale temperatuur en optimaal mengsel van gassen (CO2).
  • Een speciale microscoop (Fluorescentiemicroscoop met fasecontrast), om cellen waarvan onderdelen met een speciale stof zijn ‘gekleurd’ te bestuderen.   
  • Kweekplaten voor kunstorganen. In “Organoplates” kunnen menselijke stamcellen 3d structuren vormen.


Aanvrager: prof. dr E.M. Hol
Instituut: UMC Utrecht Brain Center Rudolf Magnus
Bijdrage: € 41.500 euro (via Dorpmans-Wigmans Stichting)
Datum: maart 2017
Originele titel: ‘Stamcellen in het brein: Nieuwe aangrijpingspunten voor het ontwikkelen van medicijnen om hersenschade in mensen met Alzheimer te repareren’

Stamcellen voor reparatie van hersenweefsel

Dit onderzoek is een aanvulling op bovenstaande toekenning ‘Uitbreiding stamcel-laboratorium’. Via deze toekenningen werd via cofinanciering bijgedragen aan het project ‘Stamcellen in het brein'

Samenvatting
In patiënten met neurodegeneratieve ziektes, zoals de ziekte van Parkinson of Alzheimer, worden hersencellen aangetast met bewegingsstoornissen of vergeetachtigheid als gevolg. De huidige medicijnen voor deze aandoeningen verlichten tijdelijk de symptomen, maar herstellen de hersenschade niet. Het is recent aangetoond dat er nog stamcellen aanwezig zijn in het volwassen brein van gezonde en zieke mensen, maar deze zijn uit zichzelf niet in staat de hersenschade te herstellen. Het doel van dit onderzoek is om te bestuderen hoe deze lichaamseigen stamcellen kunnen worden aangespoord tot het herstellen van de hersenschade in mensen met neurodegeneratieve ziektes. Om dit te onderzoeken gebruiken de onderzoekers uniek hersenweefsel van de Nederlandse Hersenbank, hersenvloeistof van donoren, en diermodellen. De resultaten van dit onderzoek kunnen vervolgens worden vertaald naar nieuwe behandelingen voor neurodegeneratieve aandoeningen.

Aanvrager: prof. dr E.M. Hol
Instituut: UMC Utrecht Brain Center Rudolf Magnus
Bijdrage: € 20.000 euro
Datum: maart 2017
Originele titel: ‘Stamcellen in het brein: Nieuwe aangrijpingspunten voor het ontwikkelen van medicijnen om hersenschade in mensen met Alzheimer te repareren’

Instrumentsubsidie: veranderingen in individuele hersencellen meten

Wanneer de ziekte van Alzheimer wordt bestudeerd in gekweekte hersencellen zien onderzoekers met een microscoop verschillen tussen hersencellen. Voor metingen zijn echter heel veel cellen nodig, en het is niet mogelijk te selecteren tussen gezonde en zieke cellen. Daardoor worden metingen minder betrouwbaar. Gezonde cellen verwateren als het ware de effecten die in ziekte cellen zijn te meten.
Met de aanschaf van een nieuw apparaat kan per cel worden gemeten. Nu kan in kaart worden gebracht of en in welke mate de productie van (honderden) eiwitten wordt gestimuleerd door een cel.

Aanvrager: Dr. A. Van Dam, Dr V.M. Heine, Dr. W. Scheper,
Instituut: CNCR/VUMC Amsterdam
Bijdrage: € 50.000 euro (via Dorpmans-Wigmans Stichting)
Datum: maart 2017
Originele titel: aanschaf Chromium™ Single Cell Controller

Instrumentsubsidie: eiwitmeting in enkele hersencellen

Voor het betrouwbaar meten van verschillende soorten eiwitten, zijn veel cellen nodig. Het kweken van hersencellen is echter lastig. Wanneer grote hoeveelheden gekweekt moeten worden voor eiwitonderzoek, vertraagt dit het onderzoek. Experimenten moeten dan herhaald worden of het experiment moet groter worden opgezet. Dat kost extra tijd en/of materiaal. Nieuwe apparatuur is inmiddels in staat om eiwitten betrouwbaar te meten met 10 tot 50x minder hersencellen. Dit apparaat kan het onderzoek daardoor versnellen.

Aanvrager: Dr. vd Heide / Prof.Dr. Smidt
Instituut: UvA
Bijdrage: € 58.000 euro (via Dorpmans-Wigmans Stichting)
Datum: maart 2017
Originele titel: WES Protein Simple system

Actief in het verpleeghuis (verlenging)

Dit onderzoek van het VU kijkt naar het effect van een persoonlijke activiteitenkaart in het verpleeghuis op aantal activiteiten, geestelijke vermogen (cognitie), stemming en/of kwaliteit van leven. Dit onderzoek is een verlenging om het onderzoek.

Aanvrager: Prof. dr. Erik Scherder
Instituut: VU
Bijdrage: €20.000
Start: 2014
Duur: 6 jaar

Overige onderzoeken binnen het Deltaplan Dementie

Naast deze extra onderzoeken maakte Alzheimer Nederland nog eens drie projecten binnen het Deltaplan Dementie mogelijk.

deltaplan-dementie-logo.png

PRECODE; Voorkomen, herkenning en zorg, dementie op jonge leeftijd

In Nederland is het onbekend hoe vaak dementie op jonge leeftijd (onder de 65 jaar) voorkomt en welke vormen van dementie voorkomen. Inzicht in de huidige cijfers en de kenmerken van deze specifieke doelgroep is essentieel voor het ontwikkelen van een adequaat en toegesneden zorgaanbod. De doelstellingen van dit onderzoek zijn daarom:

  • Bepalen hoeveel mensen met dementie op jonge leeftijd er zijn en aan welke vormen van dementie zij lijden.
  • Inzicht verkrijgen in de vroege signalen van dementie op jonge leeftijd en de toegang die mensen hebben tot diagnose en de zorg na de diagnose.

Met de beantwoording van deze vragen zal het project bijdragen aan het verbeteren van de tijdige herkenning van dementie op jonge leeftijd en het optimaliseren van een adequaat en toegesneden zorgaanbod voor deze bijzondere doelgroep.

Aanvrager: Prof. dr. Marjolein de Vugt
Instituut: Alzheimer Centrum Limburg
Bijdrage: € 250.000  
Start: 2018
Duur: 48 maanden
Originele titel: Prevalence REcognition and Care pathways in young Onset Dementia

Nederlands Geheugenpoli Netwerk

Het Nederlands Geheugenpoli Netwerk (NGN) is een netwerk voor iedereen die werkt op een geheugenpolikliniek. Het heeft de ambitie om de zorg voor mensen met geheugenproblemen te verbeteren.

ZonMw en Alzheimer Nederland ondersteunen het Nederlands Geheugenpoli Netwerk (NGN), om zich te komende jaren verder te ontwikkelen. Waarbij het doel is dat professionals van verschillende geheugenpoliklinieken samen aan prangende vragen werken, zoals:

  • Hoe bereiken we meer eenduidigheid in de werkwijze van geheugenpoliklinieken?
  • Hoe kunnen we nieuwe inzichten over dementiezorg op geheugenpoliklinieken sneller verspreiden?
  • Hoe verbeteren we de kwaliteit van diagnostiek en behandeling bij mensen met geheugenproblemen en hun naasten?
  • Hoe vormen we een gezamenlijke ‘stem’ om bij ziekenhuizen of verzekeraars onze werkzaamheden over het voetlicht te brengen en te verantwoorden?

De NGN is ontstaan uit een eerdere subsidie van Alzheimer Nederland & ZonMw in het kader van het Deltaplan Dementie (ABIDE, Betere diagnostiek met bestaande technieken).

Hoofdonderzoeker: Prof. dr. M.M. Minkman
Instituut: Vilans
Toekenning: € 70.000
Cofinanciering Alzheimer Nederland: € 35.000
Originele titel: Samen op weg naar de allerbeste dementiediagnostiek: NGN

De juiste snaar met muziek

Wanneer er sprake is van gedragsproblemen bij dementie hebben psychosociale methoden de voorkeur boven medicijnen, vanwege vaak ongewenste bijwerkingen van medicijnen. Tot de psychosociale methoden behoren de inzet van muziek en met name inzet van muziektherapie. Dit kunnen veelbelovende en patiëntvriendelijke alternatieven zijn, waarbij aandacht is voor de nog bestaande capaciteiten van mensen met dementie en hun verleden.

Er is een groot aantal producten op de markt om muziek als behandelmethode in te zetten, maar de specifieke effecten hiervan zijn nog onvoldoende onderzocht. Ook vragen patiëntvertegenwoordigers zich af hoe een goed aanbod breder kan worden ingezet. In deze studie worden een muziekmethode en een muziektherapiemethode ontwikkeld om gedragsproblemen te verminderen bij mensen met dementie. Deze interventies zullen optimaal aansluiten bij de praktijk, omdat ze worden ontwikkeld in co-creatie met muziektherapeuten, andere zorgprofessionals en patiëntvertegenwoordigers.

De effectiviteit van deze methoden wordt onderzocht, waarna bijstelling plaatsvindt. Ook stellen de onderzoekers een implementatieplan op om de muziekmethode en muziektherapiemethode breed te kunnen inbedden in de praktijk.

Aanvrager: Prof. dr. Susan van Hooren
Instituut: Lectoraat Kennisontwikkeling Vaktherapieën, Zuyd Hogeschool
Bijdrage: € 28.000 *
*Via een fondsenwervende spinningmarathon van PGGM