Hersenkaart voorspelt kans op klachten na beroerte

Prof. Geert-Jan Biessels (fotograaf: Bram Belloni)
Prof. Geer-Jan Biessels

Wat houd ik eraan over? Het is een vraag die veel mensen stellen, nadat ze te maken krijgen met een beroerte. Vaak maken ze zich zorgen over ‘cognitieve’ klachten zoals problemen met het geheugen, de concentratie, plannen en organiseren en de snelheid van denken. Tot nu toe konden neurologen geen goed antwoord geven op die vraag. Recent is een internationale onderzoeksgroep er echter in geslaagd om een kwetsbaarheidskaart van de hersenen te maken. Een arts kan op deze kaart zien of een infarct gepaard gaat met een hoog risico op cognitieve klachten. Het onderzoek stond onder leiding van Geert Jan Biessels, hoogleraar Neurologie aan het UMC Utrecht en werd gepubliceerd in het wetenschappelijke toptijdschrift The Lancet Neurology.

Jaarlijks worden zo’n 30.000 mensen in Nederland getroffen door een herseninfarct. De helft van deze patiënten houdt er cognitieve stoornissen of vasculaire dementie aan over. “Tot nu toe hebben wij in de kliniek niet zo’n duidelijk verhaal voor deze patiënten”, vertelt Biessels. “Scans zijn moeilijk te interpreteren en cognitieve stoornissen kunnen direct na de beroerte optreden maar ook pas maanden later aan het licht komen. En de omvang van de hersenschade op zích zegt weinig over de klachten die mensen ervaren: sommigen hebben veel schade maar nauwelijks last en anderen hebben matige schade en enorm veel last.”

Kans op klachten in kaart

Jarenlang bleek het voor onderzoekers lastig om de schade in het brein goed te koppelen aan de klachten die mensen hebben. Daarom heeft Biessels in 2017 een internationaal consortium opgericht dat de gegevens van zo’n 3000 patiënten bijeen bracht. Het resulteerde in een kaart van de hersenen (zie figuur) die aangeeft of de plek van een infarct veel risico geeft op klachten. Biessels: “Alle gebieden op de kaart hebben een zekere mate van kwetsbaarheid, maar er zijn grote verschillen tussen de gebieden. Sommige gebieden hebben een extreem grote kans van 80 tot 90 % dat een patiënt cognitieve problemen aan het infarct overhoudt.”

Figuur: De kwetsbaarheidskaart geeft aan in welk gebied van het brein cognitieve klachten  waarschijnlijk zijn. Blauw staat voor een relatief laag risico, rood voor een relatief hoog risico.  

Weten wat er aan de hand is

Neurologen in binnen- en buitenland kunnen nu het risico op cognitieve problemen inschatten via een gratis hulpmiddel (zie onderaan ‘voor professionals’). Dat mensen weten dat er cognitieve klachten kunnen optreden, is volgens Biessels erg belangrijk. “Een beroerte heeft een enorme impact op patiënten en hun kwaliteit van leven: het raakt mensen in de kern van hun bestaan. De oorzaken kunnen we niet wegnemen, maar we kunnen de aandoening wel benoemen en gericht aan revalidatie werken. Nu komt het voor dat zelfs de diagnose niet gesteld wordt en mensen met hun ziel onder de arm lopen.”

Wat als je klachten krijgt na een beroerte?  

Een beroerte is een ingrijpende gebeurtenis. Eerst is er veel aandacht voor de uitval van motoriek, gevoel, taal en/of zicht. Cognitieve problemen kunnen meteen optreden, maar ook pas maanden later. Biessels: “Als het stof is gaan liggen, komen mensen er vaak pas achter dat er ook cognitieve problemen zijn, bijvoorbeeld omdat ze hun werk niet kunnen hervatten, of moeite hebben om andere aspecten van hun leven op te pakken. Als dat in eerste instantie bij de opname niet in beeld is geweest, kan het heel belangrijk zijn daar, bijvoorbeeld via de huisarts, alsnog aandacht voor te vragen. Het is belangrijk dat mensen met dit soort klachten de juiste diagnose krijgen. Een deel van de mensen heeft namelijk baat bij behandeling door een revalidatiearts. Daarbij is het als patiënt belangrijk te weten wat er nu eigenlijk aan de hand is.”

Verder onderzoek

Het is niet zo dat artsen met deze kaart ‘de hersenen even kunnen lezen’. Of iemand echt last krijgt van problemen is een complex samenspel van omstandigheden. In de toekomst willen Geert Jan Biessels en de groeiende groep internationale onderzoekers de voorspelling verder verbeteren. Biessels:  “Nog belangrijker is als we beter kunnen voorspellen wie kan herstellen, wie baat heeft bij (extra intensieve) therapie of wie helaas rekening moet houden met verdere verslechtering.”

Onderzoekspartner

Alzheimer Nederland steunt onderzoekers niet alleen met geld, maar ook met raad en daad. Dit project kwam tot stand door een subsidie van ZonMw. Alzheimer Nederland was partner om onder andere de resultaten van het onderzoek te verspreiden. Marco Blom, manager Wetenschappelijk onderzoek bij Alzheimer Nederland: “De gevolgen van een beroerte zijn zeer ingrijpend. Het is mooi om te zien dat onderzoek kan bijdragen aan meer zekerheid voor patiënten. Wij weten als geen ander hoe belangrijk dat is. Maar helemaal fantastisch is dat de tool nu al beschikbaar is, waardoor neurologen bij wijze van spreken vandaag al mensen kunnen helpen.”

 

Meer informatie voor professionals

Dit nieuwsbericht is gepubliceerd door